Kosova’da Kaybeden Türk’ün Hikayesi

Kosova’da Kaybeden Türk’ün Hikayesi

Sevgili Arnavut Haber okuyucuları, geçen hafta size Kosova’nın Avrupa’ya açılan en hızlı kapı olduğunu anlatmıştım.
Çok güzel yorumlar aldım. 30 bin beğeni için hepinize teşekkür ederim.Ama bu hafta size başarı hikayesi anlatmayacağım.Size kaybetme hikayesi anlatacağım.
Çünkü Kosova’da kazananı anlamak için, önce kaybedeni anlamak lazım.

Ben burada yıllardır yaşıyorum. Çok Türk yatırımcı gördüm. Biri geldi, 2 yılda Avrupa’ya açıldı. Biri geldi, 6 ayda bavulunu toplayıp gitti.
İkisinin de parası vardı. İkisinin de ürünü vardı.
Fark neydi biliyor musunuz?

Biri Kosova’yı dinledi, öbürü Kosova’ya ders vermeye kalktı.

HİKAYE – 1: “Ben Biliyorum” Diyen Adam

Bir gün bir üretici geldi. Türkiye’de büyük fabrika, güzel ürün, çok para.
Priştine’de oturduk, kahve söyledik. Daha kahve gelmeden dedi ki:
“Kevork, ben burayı 3 ayda çözerim. Bende para var, ürün var.”
Dedim, “Abi önce bir pazarı tanıyalım, bir ortak bulalım.”
Güldü. “Ben Türkiye’de 50 kişiye ekmek veriyorum, Kosova’yı mı çözemeyeceğim?”
Atelyeyi açtı. Büyük tabela, büyük açılış. İlk ay kimse gelmedi. İkinci ay sadece arkadaslari geldi. Üçüncü ay kiralar birikti.
Dördüncü ay beni aradı. “Kevork, burada iş yok.”
Dedim, “Abi burada iş var, ama sen kimseyle iş yapmadın. Sen Atelye açtın, kapı açmadın.”
O adamın suçu ürünü değildi. Suçu şuydu: Kosova’ya gelmeden önce Kosova’yı küçümsedi.
Kosova küçük bir ülke, doğru. Ama küçük ülke, küçük insan demek değil. Burada herkes birbirini tanır. Sen birine yanlış yaparsan, bütün şehir duyar. Sen birine doğru yaparsan, bütün şehir yine duyar.

O, kimseye güvenmedi. Kimse de ona güvenmedi.

HİKAYE – 2: “Önce Kahve İçen” Adam

Bir başkası geldi. Daha küçüktü. Parası da azdı, ürünü de azdı.
Ama farklı bir şey yaptı. İlk hafta hiç ticaret konuşmadı.
Gitti pazara, esnafla çay içti. Gitti kahveciye, muhabbet etti. Gitti camiye, gitti derneğe.
Bana dedi ki, “Kevork, ben önce insanları tanıyayım, ticaret sonra gelir.”
Herkes ona güldü. “Bu adam ticaret yapmaya mı geldi, gezmeye mi geldi?” dediler.
Ama 6 ay sonra o adamın bir ortağı oldu. Kosovalı, güvenilir, piyasayı bilen bir ortak.
1 sene sonra o küçük iş, 3 ülkeye mal satmaya başladı. Şimdi bakıyorum, Avrupa’ya ihracat yapıyor.
Fark neydi? Biri “ben geldim, satın alın” dedi. Öbürü “ben geldim, tanışalım” dedi.

Kosova’da önce kahve içilir, sonra iş konuşulur. Bunu geçen yazımda da söylemiştim. Bu bir slogan değil, bu burada hayatın kuralı.

KAYBEDENİN 3 HATASI

Bakın, ben yıllardır izliyorum. Kaybeden Türk yatırımcının hep aynı 3 hatası var:

  1. Hata: Google ile Geliyor.
    İnternetten bakıyor, “Kosova’da şu sektör iyiymiş” diyor, atlayıp geliyor. Ama Kosova Google’da yazmaz. Kosova kahvede yazılır. Burada yaşayandan soracaksın.
  2. Hata: Büyük Başlıyor.
    Daha pazarı tanımadan büyük dükkan, büyük fabrika, büyük kira. Kosova’da büyük başlamak marifet değil. Küçük başlayıp güçlü büyümek marifet.
  3. Hata: Sabırsız.
    “3 ayda para kazanayım” diye geliyor. Kosova 3 ayda para kazandırmaz. Ama 2 yıl sabredene, 10 yıl ekmek yedirir.
    4.Hata: Herkezin yaptigi isi yapmayacaksin!
    Yaratici olacaksin,ne is yaparsan yap yenilik uretip satacaksin.

Burada para hızlı kazanılmaz. Güven hızlı kazanılırsa, para arkasından zaten gelir.

PEKİ NE YAPMALIYIZ?

Ben kimseye “Kosova’ya gelme” demiyorum. Tam tersi, “gel” diyorum.

Ama şöyle gel:

Önce birini dinle. Burada yaşayan, burada iş yapan birini.
Sonra küçük bir adım at. Bir ortaklık kur, bir deneme yap.
Sonra sabret. 6 ayda pes etme.
Kosova, Türkiye’yi seven bir ülke. Türk yatırımcıya kapısı açık bir ülke. Ama bu kapı, “ben biliyorum” diyene değil, “öğrenmeye geldim” diyene açılır.
Benim gördüğüm şu: Kosova’da kaybedenlerin çoğu, parasızlıktan değil, kibirden kaybetti.
Kazananların çoğu da parasıyla değil, alçakgönüllülüğüyle kazandı.

SON SÖZ
Sevgili dostlar, ben bu yazıyı kimseyi kırmak için yazmadım.
Kendimize ayna tutmak için yazdım.
Çünkü biz Türkler, Kosova’da misafir değiliz, kardeşiz. Kardeş, kardeşinin evine “ben senden iyi biliyorum” diye girmez. “Nasılsın, bir kahve içelim mi?” diye girer.
Kosova’ya böyle gelen kazanır. Böyle gelmeyen, en iyi ürünle bile kaybeder.
Gelin, bu sefer doğru gelelim.Guzel Turkiyemizi en guzel sekli ile temsil edelim.Yenilikci dusuncelerimizi ve tecrubelerimizi Balkanlarin en genc ve dinamik ulkesine ve bu sirin ulkenin kardes halkina gosterelim.Kosovanin onu acik buraya maceraya degil calismaya ve uretmeye gelelim.Butun hayallerinizi gerceklestirebileceginiz yer Kosova.Bu sozumde cok samimiyim.Hatta klasik bir soz vardir “Mucizeler ve firsatlar ulkesi Amerika” derlerdi eskiden. Bana gore bu aralar “Mucizeler ve firsatlar ulkesi Kosova” belki simdi bazi okuyucularim bir tebessum ile bana guluyorlar (bu adam cok abartiyor) diye dusunebilirler.Lutfen unutmayin Balkanlarin parlayan yildizi Kosova.Yazdiklarimin ne kadar gercek oldugunu ve abarti olmadigini cok kisa bir zaman sonra anlayacaksiniz.Bu tezimin aciklamasini size haftaya yayinlayacagim diger yazimda uzun uzun anlatacagim…Lutfen haftaya kose yazimi takip ediniz.

Bu hikayedeki isimler gerçektir, ama ben isim vermedim. Çünkü amacım kimseyi utandırmak değil, ders çıkarmak.”

Kalin Saglicakla,

Kevork Fındık

Historia e Humbësit Turk në Kosovë

Të dashur lexues të Arnavut Haber,

Javën e kaluar ju tregova se Kosova është porta më e shpejtë e hapjes drejt Evropës.

Mora shumë komente pozitive. Ju falënderoj të gjithëve për 30 mijë pëlqimet!

Por këtë javë nuk do t’ju tregoj një histori suksesi. Këtë javë do t’ju tregoj një histori humbjeje.

Sepse, për të kuptuar se kush fiton në Kosovë, fillimisht duhet të kuptojmë se kush humbet.

Unë jetoj këtu prej shumë vitesh. Kam parë shumë investitorë turq që kanë ardhur në Kosovë. Njëri erdhi dhe brenda dy vitesh u zgjerua drejt tregjeve evropiane. Një tjetër erdhi dhe pas gjashtë muajsh i mblodhi valixhet dhe u largua.

Të dy kishin para. Të dy kishin produkte.

A e dini cili ishte dallimi?

Njëri e dëgjoi Kosovën, ndërsa tjetri u përpoq t’i jepte leksione Kosovës.

HISTORIA E PARË: Njeriu që thoshte “Unë i di të gjitha”

Një ditë erdhi një prodhues. Kishte një fabrikë të madhe në Turqi, produkte cilësore dhe shumë kapital.

U ulëm në Prishtinë dhe porositëm nga një kafe. Pa ardhur ende kafeja, ai më tha:

“Kevork, unë këtë treg e zgjidh për tre muaj. Kam para, kam produkte.”

I thashë: “Vëlla, së pari le ta njohim tregun dhe të gjejmë një partner të përshtatshëm.”

Ai qeshi.

“Unë në Turqi u jap bukë 50 njerëzve. E nuk do të arrij ta kuptoj Kosovën?”

Hapi një punishte. Vendosi një tabelë të madhe dhe organizoi një inaugurim madhështor.

Muajin e parë nuk erdhi askush. Muajin e dytë erdhën vetëm disa miq të tij. Në muajin e tretë filluan të grumbulloheshin qiratë e papaguara.

Në muajin e katërt më telefonoi.

“Kevork, këtu nuk ka biznes.”

I thashë: “Vëlla, këtu ka biznes, por ti nuk ke bashkëpunuar me askënd. Ti ke hapur një punishte, por nuk ke hapur asnjë derë.”

Problemi i atij njeriu nuk ishin produktet. Problemi ishte se ai e kishte nënvlerësuar Kosovën ende pa ardhur këtu.

Kosova është një vend i vogël, kjo është e vërtetë. Por një vend i vogël nuk do të thotë njerëz të vegjël.

Këtu të gjithë e njohin njëri-tjetrin. Nëse i bën dikujt një të padrejtë, e merr vesh i gjithë qyteti. Nëse sillesh mirë me dikë, përsëri e merr vesh i gjithë qyteti.

Ai nuk i besoi askujt. Dhe askush nuk i besoi atij.

HISTORIA E DYTË: Njeriu që fillimisht pinte kafe

Një tjetër njeri erdhi në Kosovë. Ishte më i vogël si biznes. Kishte më pak para dhe më pak produkte.

Por bëri diçka ndryshe.

Gjatë javës së parë nuk foli fare për tregti.

Shkoi në treg, piu çaj me tregtarët. Shkoi në kafene, bisedoi me njerëzit. Shkoi në xhami dhe vizitoi shoqatat.

Më tha:

“Kevork, së pari dua t’i njoh njerëzit. Tregtia vjen më pas.”

Të gjithë e përqeshën.

“A ka ardhur ky njeri të bëjë biznes apo të shëtisë?” – thoshin.

Por pas gjashtë muajsh, ai kishte gjetur një partner. Një partner kosovar, të besueshëm dhe që e njihte mirë tregun.

Një vit më vonë, ai biznes i vogël filloi të shiste produkte në tri shtete.

Sot, kur e shoh, ai eksporton drejt Evropës.

Cili ishte dallimi?

Njëri tha: “Unë erdha, blini nga unë.”

Tjetri tha: “Unë erdha, le të njihemi.”

Në Kosovë, fillimisht pihet kafeja dhe pastaj flitet për biznes. E kam thënë edhe në shkrimin tim të kaluar. Kjo nuk është thjesht një slogan, por një rregull i jetës këtu.

KATËR GABIMET E ATYRE QË HUMBASIN

Shikoni, prej shumë vitesh i vëzhgoj këto zhvillime. Investitorët turq që dështojnë në Kosovë shpesh bëjnë të njëjtat katër gabime.

Gabimi i parë: Vijnë vetëm duke u bazuar në Google.

Kërkojnë në internet dhe thonë: “Ky sektor qenka i zhvilluar në Kosovë.”

Pastaj nisen dhe vijnë.

Por Kosova nuk shkruhet vetëm në Google. Kosova njihet nëpër kafene. Duhet të pyesësh njerëzit që jetojnë dhe bëjnë biznes këtu.

Gabimi i dytë: Fillojnë shumë të mëdhenj.

Pa e njohur ende tregun, marrin lokale të mëdha, hapin fabrika të mëdha dhe marrin përsipër qira të larta.

Në Kosovë, të fillosh madhështor nuk është ndonjë arritje. Aftësia e vërtetë është të fillosh vogël dhe të rritesh fuqishëm.

Gabimi i tretë: Janë të paduruar.

Vijnë duke menduar: “Dua të fitoj para brenda tre muajsh.”

Kosova nuk të sjell fitime brenda tre muajsh. Por nëse ke durim për dy vjet, mund të ndërtosh një biznes që të siguron të ardhura për dhjetë vjet.

Gabimi i katërt: Bëjnë të njëjtën gjë që bëjnë të gjithë të tjerët!

Duhet të jesh krijues. Çfarëdo biznesi që të bësh, duhet të prodhosh ide të reja, të sjellësh risi dhe t’i ofrosh ato në treg.

Këtu paratë nuk fitohen shpejt. Por nëse e fiton shpejt besimin e njerëzve, paratë vijnë vetë pas tij.

ATËHERË, ÇFARË DUHET TË BËJMË?

Unë nuk i them askujt: “Mos vini në Kosovë.”

Përkundrazi, u them: “Ejani!”

Por ejani në këtë mënyrë:

Së pari, dëgjoni dikë. Dikë që jeton këtu dhe që bën biznes në këtë vend.

Pastaj hidhni një hap të vogël. Krijoni një partneritet, bëni një provë dhe njiheni me tregun.

Më pas, tregohuni të durueshëm. Mos u dorëzoni pas gjashtë muajsh.

Kosova është një vend që e do Turqinë. Është një vend që i ka dyert e hapura për investitorët turq. Por këto dyer nuk hapen për atë që thotë “unë i di të gjitha”, por për atë që thotë “kam ardhur për të mësuar”.

Ajo që kam parë unë është kjo: Shumica e atyre që kanë humbur në Kosovë nuk kanë humbur për shkak të mungesës së parave, por për shkak të mendjemadhësisë.

Ndërsa shumica e atyre që kanë fituar, nuk kanë fituar falë parave, por falë modestisë dhe përulësisë së tyre.

FJALËT E FUNDIT

Të dashur miq,

Këtë shkrim nuk e kam shkruar për të lënduar askënd.

E kam shkruar që të shohim veten në pasqyrë.

Sepse ne, turqit, në Kosovë nuk jemi mysafirë, por vëllezër.

Një vëlla nuk hyn në shtëpinë e vëllait duke i thënë: “Unë di më mirë se ti.”

Ai hyn duke i thënë: “Si je? A pimë një kafe bashkë?”

Ai që vjen në Kosovë me këtë qasje, fiton. Ai që nuk vjen kështu, humbet edhe nëse ka produktin më të mirë.

Ejani kësaj radhe në mënyrën e duhur. Le ta përfaqësojmë Turqinë tonë të bukur në mënyrën më të mirë të mundshme.

Le t’ia prezantojmë idetë tona inovative dhe përvojën tonë Ballkanit dhe popullit vëllazëror të këtij vendi të bukur, më të riut dhe më dinamik në rajon.

Le të vijmë në Kosovë jo për aventura, por për të punuar dhe për të prodhuar.

Kosova është një vend ku mund t’i realizoni të gjitha ëndrrat tuaja. E them këtë me shumë sinqeritet.

Madje, dikur ekzistonte një shprehje e njohur: “Amerika, vendi i mrekullive dhe mundësive.”

Sipas mendimit tim, në këtë periudhë duhet të themi: “Kosova, vendi i mrekullive dhe mundësive!”

Ndoshta disa nga lexuesit e mi po buzëqeshin tani dhe po mendojnë: “Ky njeri po e tepron shumë!”

Ju lutem, mos harroni: Kosova është ylli në ngritje i Ballkanit.

Shumë shpejt do ta kuptoni se sa të vërteta janë fjalët e mia dhe se nuk ka aspak ekzagjerim në ato që po them.

Shpjegimin e kësaj teze do t’jua paraqes më gjerësisht në shkrimin tim të radhës, të cilin do ta publikoj javën e ardhshme.

Ju lutem, mos e humbisni rubrikën time të javës së ardhshme!

Emrat në këto histori janë të vërtetë, por nuk kam përmendur askënd me emër. Sepse qëllimi im nuk është të turpëroj dikë, por të nxjerrim mësime nga përvojat e tyre.

Ju përshëndes dhe ju uroj gjithë të mirat!

Kevork Fındık

Avatar fotoğrafı

Kevork Fındık

Kevork Fındık, Kosova’nın tanınmış sanayicilerinden, iş insanı ve yatırımcıdır. Kosova–Türkiye Yatırımcılar Odası Başkanı ve Fushë Kosova Güreş Kulübü Başkanı olarak görev yapmaktadır. Ekonomi, ticaret, sanayi ve yatırım alanlarında önemli tecrübeye sahip olan Fındık, Türkiye ile Kosova arasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütmektedir. Arnavut Haber’de köşe yazılarıyla ekonomi, ticaret, Balkanlar ve stratejik yatırımlara ilişkin değerlendirmelerini okuyucularla paylaşmaktadır.

İlgili Haberler

BALKANLAR’DAKI SIYASI DEĞIŞIMLER

24. Dönem İzmir Milletvekili Rıfat Sait Balkanlarda Esen Değişim Rüzgarını Arnavut Haber için yazdı.

Daha fazla oku

Arnavut Manastır Alfabe Kongresi ve Arnavut Alfabesinin Tarihsel Gelişimi

Manastır Alfabe Kongresi, yalnızca bir dilbilim toplantısı değil, Arnavut ulusunun konsolidasyonunun en kritik dönüm noktalarından biri olmuştur.

Daha fazla oku