BALKANLAR’A OKUL VAR, EKRAN NEDEN YOK?

BALKANLAR’A OKUL VAR, EKRAN NEDEN YOK?

Türkiye Balkanlar’a yatırım yapıyor, okul açıyor, kültür merkezi kuruyor, ticaret geliştiriyor, turizmi büyütüyor. Peki bütün bunları anlatacak, Balkan halkının kendi diliyle Türkiye’yi doğrudan anlatacak güçlü bir kamu yayıncılığı neden hâlâ yok?

İşte asıl sorgulanması gereken çelişki burada başlıyor.

Türkiye’nin Balkanlar’la ilişkisi birkaç diplomatik görüşmeden veya ekonomik anlaşmadan ibaret değil. Rumeli, Türkiye’nin tarih hafızasının, kültürel dokusunun ve toplumsal kimliğinin önemli parçalarından biridir.

Arnavutluk’tan Kosova’ya, Kuzey Makedonya’dan Bosna-Hersek’e kadar uzanan coğrafyada Türkiye’nin tarihî, kültürel ve insani bağları hâlâ canlıdır.

Üstelik bu ilişki yalnızca geçmişten ibaret de değildir.

Türkiye bugün Balkanlar’da eğitimden kültüre kadar ciddi bir kurumsal varlık ortaya koyuyor. Türkiye Maarif Vakfı’nın Arnavutluk, Kosova, Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek, Sırbistan ve Romanya gibi ülkelerde eğitim faaliyetleri bulunuyor.

Yani Türkiye Balkanlar’da okul açabilecek kadar güçlü bir kurumsal irade ortaya koyabiliyor.

Fakat aynı Türkiye, Balkan halklarına kendi dillerinde doğrudan ulaşabilecek güçlü bir kamu yayıncılığı modelini neden kuramıyor?

Sorunun tam merkezinde bu var.

TRT’nin bugün Kürtçe yayın yapan TRT Kurdî ve Arapça yayın yapan TRT Arabi kanalları bulunuyor. TRT’nin kendi tanımlamasına göre TRT Kurdî, Kürtçe konuşan topluma kendi dilinde ulaşmayı; TRT Arabi ise Arapça yayınlarla uluslararası izleyiciye ulaşmayı hedefliyor. TRT Radyo bünyesinde de Kurdî ve Arabi yayınları bulunuyor.

Burada kimsenin “Neden Kürtçe yayın var?” veya “Neden Arapça yayın var?” diye sorması gerekmiyor.

Tam tersine…

Bu yayınların varlığı, Türkiye’nin farklı dillere ulaşabilen bir kamu yayıncılığı kapasitesine sahip olduğunu gösteriyor.

O halde soru değişiyor:

Balkanlar neden bu kapasitenin dışında tutuluyor?

Türkiye’nin Balkanlar’a yönelik politikası eğitimde varsa, kültürde varsa, ticarette varsa, turizmde varsa ve diplomatik ilişkilerde varsa medya ayağı neden aynı ölçekte yok?

Bugün TRT Türk ekranında Balkanlar’a ilişkin programlar elbette bulunuyor. Hatta mevcut yayın akışında “Balkan Saati” gibi programlar yer alıyor. Fakat bu başka bir şeydir.

Bir coğrafyayı anlatmak ile o coğrafyanın insanına kendi diliyle sürekli yayın yapmak aynı şey değildir.

Bir saatlik program başka şeydir.

24 saat yaşayan bir medya ekosistemi başka şeydir.

Balkanlar’da Türkiye’nin anlatacağı yalnızca Türkiye değildir.

Balkanlar’ın kendisi de anlatılmalıdır.

Arnavutluk’taki bir genç, Kosova’daki bir öğrenci, Kuzey Makedonya’daki bir aile, Bosna-Hersek’teki bir izleyici Türkiye’yi yalnızca Ankara’nın gözünden değil, kendi hayatıyla ilişkilendirerek izleyebilmelidir.

İşte kamu yayıncılığının stratejik değeri burada ortaya çıkar.

Bir ülke yalnızca büyükelçilik açarak diplomasi yapmaz.

Okul açarak da tek başına kültürel diplomasi yapmaz.

Bazen bir televizyon ekranı, bir okuldan daha fazla insana ulaşır.

Bazen bir radyo programı, diplomatik bir toplantının ulaşamayacağı evlere girer.

Bazen bir belgesel, yıllarca anlatılamayan ortak tarihi birkaç saat içinde görünür hale getirir.

Türkiye’nin Balkanlar’da eğitim alanında oluşturduğu yapı düşünüldüğünde bu soru daha da ağırlaşıyor.

Türkiye Maarif Vakfı bugün Balkanlar’da yalnızca sembolik bir varlığa sahip değil. Arnavutluk, Kosova ve Kuzey Makedonya’daki mevcut okul yapılanmaları bunun somut göstergelerinden biri.

Peki okulda öğrenciye ulaşan Türkiye, televizyon ekranında neden aynı öğrencinin ailesine ulaşamıyor?

Neden Arnavutça kaliteli çocuk programları yok?

Neden Arnavutça tarih belgeselleri yok?

Neden Balkan kültürünü Balkan halkının kendi diliyle anlatan sürekli bir kamu kanalı yok?

Neden ortak tarih, mimari, mutfak, müzik ve edebiyat Arnavutça içeriklerle sistematik biçimde işlenmiyor?

Neden Türkiye’nin Balkanlar’daki ekonomik ve kültürel varlığı bir medya stratejisiyle desteklenmiyor?

Bunların hiçbiri “bir televizyon kanalı açalım” basitliğinde meseleler değildir.

Mesele, devletin dış politika araçlarını birbirleriyle ne kadar bütünleştirdiğidir.

Eğitim başka yerde, diplomasi başka yerde, kültür başka yerde, medya başka yerde yürütülürse ortaya parçalı bir etki çıkar.

Oysa çağdaş kamu diplomasisi artık yalnızca diplomattan ibaret değildir.

Medya, eğitim, kültür, akademi, turizm ve ekonomik ilişkiler aynı stratejik zeminde buluşmak zorundadır.

Türkiye’nin Balkanlar’daki varlığı açısından eksik kalan alan tam da burasıdır.

Üstelik mesele yalnızca Arnavutça da değildir.

Boşnakça da aynı şekilde tartışılmalıdır.

Balkanlar tek bir millet, tek bir dil ve tek bir siyasi yapı değildir. Ancak farklı halkların tamamını birbirine bağlayan önemli bir tarihî hafıza vardır.

Türkiye bu hafızanın önemli aktörlerinden biriyse, o hafızanın medya alanında neden daha güçlü temsil edilmediği sorusuna da cevap vermelidir.

Burada devletin tercihlerini sorgulamak başka, devlete niyet atfetmek başka şeydir.

“TRT bunu bilinçli olarak yapmıyor” demek için elimizde resmî bir gerekçe yok.

Fakat ortada görünen bir sonuç var:

Türkiye’nin Balkanlar’daki eğitim ve kültür diplomasisi ile kamu yayıncılığı kapasitesi arasında ciddi bir asimetri bulunuyor.

Ve bu asimetri artık konuşulmalıdır.

Çünkü Balkanlar Türkiye için yalnızca geçmişin hatırası değildir.

Balkanlar aynı zamanda bugünün ekonomik, kültürel, insani ve stratejik alanıdır.

Türkiye’nin Balkanlar’da okul açıp ekran açmaması, yatırım yapıp anlatı kurmaması, ilişki geliştirip bunu sürekli medya diliyle desteklememesi üzerinde düşünülmesi gereken bir stratejik boşluktur.

Üstelik bugün dijital yayıncılık çağındayız.

Bunun için geçmişteki televizyon yatırımlarının maliyetleriyle düşünmek de gerekmiyor.

Bir TRT Arnavutça televizyon kanalı…

Yanında güçlü bir radyo…

Dijital platform…

YouTube…

Podcast…

Sosyal medya…

Belgesel…

Çocuk içerikleri…

Gençlik programları…

Kültür ve tarih yayınları…

Balkanlar’dan Türkiye’ye, Türkiye’den Balkanlar’a çift yönlü içerik üreten gerçek bir medya ağı…

Teknolojik olarak bunların hiçbiri hayal değil.

O halde mesele teknik kapasite değilse, stratejik öncelik meselesidir.

Ve tam burada devletin kendisine sorulması gereken soru şudur:

Balkanlar Türkiye’nin stratejik hafızasının ve bugünkü dış politikasının önemli bir parçasıysa, bu stratejinin neden güçlü ve sürekli bir ana dil medya ayağı yok?

Bu soru yalnızca TRT’ye değil, Türkiye’nin bütün kamu diplomasisi anlayışına yöneltilmelidir.

Çünkü bir ülkenin etkisi yalnızca nerede okul açtığıyla ölçülmez.

Neyi anlattığıyla da ölçülür.

Kime anlattığıyla da ölçülür.

Hangi dille anlattığıyla da ölçülür.

Ve en önemlisi…

Kendi hikâyesini başkasının anlatmasına ne kadar izin verdiğiyle ölçülür.

Türkiye Balkanlar’da var.

Okullarıyla var.

Ticaretiyle var.

Turizmiyle var.

Kültürüyle var.

Tarihî mirasıyla var.

İnsanlarıyla var.

Fakat bütün bu varlığın üzerine oturan güçlü bir Balkan medya stratejisi hâlâ yeterince görünür değil.

Belki artık Ankara’nın sorması gereken soru “TRT Arnavutça kanal açılmalı mı?” sorusundan daha büyüktür.

Asıl soru şudur:

Türkiye Balkanlar’da sahip olduğu tarihî ve stratejik ağırlığı, neden hâlâ aynı güçte bir medya anlatısına dönüştüremiyor?

Bu sorunun cevabı, yalnızca bir televizyon kanalının neden kurulmadığını değil, Türkiye’nin Balkanlar’a nasıl baktığını da gösterecektir.

Ve belki de bir sonraki tartışma tam burada başlayacaktır:

Balkanlar’da Türkiye’nin anlatamadığı hikâyeleri kim anlatıyor?

Fatmir TÜRKKAN
Gazeteci | Köşe Yazarı | İç Mimar