TÜRKİYE’DE ARNAVUTÇA YASAK MI? [Bölüm 1]

TÜRKİYE’DE ARNAVUTÇA YASAK MI?

BÖLÜM [ 1 ] Bu yazı dizisi dört bölümden oluşmaktadır.

Hukuki gerçek ile kamuoyundaki algı arasındaki fark

Türkiye ile Arnavut halkları arasındaki tarihî bağlardan söz edildiğinde ilk akla gelen kelimelerden biri kardeşlik oluyor.

Diplomatik ilişkilerde, kültürel etkinliklerde ve Balkanlar’a yönelik politikalarda bu kardeşlik vurgusu sıkça dile getiriliyor.

Fakat konu Türkiye’de yaşayan Arnavut kökenli vatandaşların kendi dilleri olduğunda, duygusal ifadelerin yerini somut hukuki gerçeklerin alması gerekiyor.

Önce önemli bir yanlışı düzeltelim.

Arnavutçanın Türkiye’de tamamen yasaklandığı veya Millî Eğitim Bakanlığı tarafından eğitim sistemi dışında bırakıldığı iddiası doğru değildir.

Arnavutça, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından “Yaşayan Diller ve Lehçeler” kapsamında seçmeli ders olarak müfredata dahil edilmiştir.

Bu nedenle bugün tartışılması gereken konu “Arnavutça yasak mı?” sorusundan ibaret değildir.

Asıl mesele, mevzuatta tanınan bu hakkın ne ölçüde kullanılabildiğidir.

Kaç öğrenci Arnavutça dersini seçiyor?

Kaç okulda bu ders gerçekten açılıyor?

Kaç öğretmen Arnavutça eğitimi veriyor?

Kaç aile çocukları için bu dersi talep ediyor?

Ve en önemlisi, seçmeli Arnavutça ile ana dilde tam eğitim arasındaki hukuki ve fiilî fark nedir?

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 42. maddesi bu tartışmanın temel hukuki dayanaklarından biridir.

Madde, Türkçeden başka hiçbir dilin Türk vatandaşlarına eğitim ve öğretim kurumlarında ana dili olarak okutulamayacağını düzenliyor. Aynı düzenleme, yabancı dillerin öğretimi ve yabancı dille eğitim yapan okullara ilişkin esasların kanunla belirlenmesini ve uluslararası anlaşma hükümlerinin saklı tutulmasını öngörüyor.

Bu nedenle Türkiye’de Arnavutçanın mevcut eğitim statüsü ile Balkanlar’daki bazı Türkçe eğitim modelleri arasında önemli bir fark bulunuyor.

Türkiye’de Arnavutça seçmeli ders olarak müfredatta yer alıyor.

Ancak bu durum, matematikten fen bilimlerine, tarihten coğrafyaya kadar bütün derslerin Arnavutça okutulduğu bir ana dilde tam eğitim sisteminin bulunduğu anlamına gelmiyor.

İşte kamuoyundaki tartışmanın en fazla karıştırılan noktası da burası.

Bir dilin seçmeli ders olarak müfredatta bulunması başka şeydir.

O dilin bütün eğitim sisteminin eğitim dili olması başka şeydir.

Bu nedenle Türkiye’de Arnavutça konusunda “yasak” kelimesini kullanmadan önce mevcut mevzuatın tamamına bakmak gerekir.

Aynı şekilde “Arnavutça eğitim sorunu yoktur” demek de yalnızca dersin müfredatta bulunmasından hareketle söylenemez.

Çünkü hak ile hakkın fiilen kullanılabilmesi arasında önemli bir fark vardır.

Bir okulda Arnavutça seçmeli dersinin açılabilmesi için öğrenci talebi, öğretmen ve okulun eğitim şartları gibi unsurların bir araya gelmesi gerekir.

Dolayısıyla bir okulda Arnavutça dersinin açılmamış olması, tek başına Arnavutçanın yasaklandığı anlamına gelmez.

Ancak aynı şekilde, Arnavutçanın mevzuatta seçmeli ders olarak bulunması da bütün Arnavut kökenli öğrencilerin bu imkâna fiilen ulaşabildiğini göstermez.

Bu ayrımı yapmadan yürütülen tartışmalar, gerçek sorunun üzerini örtebilir.

Bugün Millî Eğitim Bakanlığının açıklaması gereken temel konu tam da budur:

Türkiye’de Arnavutça seçmeli dersinden fiilen kaç öğrenci yararlanıyor?

Ders kaç okulda açılıyor?

Hangi illerde ve ilçelerde uygulanıyor?

Kaç Arnavutça öğretmeni görev yapıyor?

Talep olduğu hâlde dersin açılamadığı okullar var mı?

Bu soruların yanıtı kamuoyuna düzenli olarak açıklanırsa tartışma da varsayımlardan kurtulur.

Çünkü bir dilin yaşatılması yalnızca onun yasaklanmamış olmasıyla mümkün değildir.

Bir dilin yaşayabilmesi için öğretmeni, kitabı, öğrencisi, sınıfı ve sürekliliği gerekir.

Türkiye’de Arnavutça açısından bugün hukuki gerçek ile toplumsal beklenti arasındaki mesafe tam da burada ortaya çıkıyor.

Arnavutça yasak değildir.