Tripoliçe Katliamı (23 Eylül 1821)

23 Eylül 1821 Tripoliçe Katliamı ve bu süreçte yaşanan demografik değişimler, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Mora Yarımadası’nda gerçekleşen en ağır insani krizlerden birini oluşturmaktadır.

Tripoliçe Katliamı (23 Eylül 1821)

Yunan İsyanı sırasında, Aşkiti (Kolokotronis) liderliğindeki Yunan çeteleri tarafından kuşatılan Tripoliçe şehri, 23 Eylül 1821 tarihinde düşmüştür. Şehrin düşmesinin ardından gerçekleşen olayların detayları şu şekildedir:

Can Kaybı: Tarihi kaynaklara ve dönemin Batılı gözlemcilerine (örneğin İngiliz tarihçi William St. Clair) göre, Tripoliçe’de üç gün süren yağma ve katliam sırasında 20.000 ile 30.000 arasında Müslüman Türk ve Yahudi sivil hayatını kaybetmiştir. Şehirdeki kadın, çocuk ve yaşlılar ayrım gözetilmeksizin hedef alınmıştır.
Zorunlu Göç ve Sürgün: Katliamdan kurtulabilen az sayıdaki sivil, Ege adalarına, Anadolu kıyılarına ve Kuzey Afrika’ya (özellikle Mısır ve Trablusgarp) sığınmak zorunda kalmıştır. Mora genelinde 1821 öncesinde yaşayan yaklaşık 80.000 ila 90.000 arasındaki Müslüman nüfusun büyük bir kısmı katledilmiş veya doğduğu topraklardan tamamen sürülmüştür.

Dönemin Uluslararası Desteği

Yunan İsyanı ve Tripoliçe sürecinde Batı dünyasındaki siyasi ve toplumsal atmosfer yürütülen politikaları doğrudan etkilemiştir:

Filhelenizm (Yunan Sevdalılığı): İngiltere, Fransa ve Rusya başta olmak üzere Avrupa toplumlarında “Yunan sempatizanlığı” hareketi yayılmıştır. Batılı kamuoyu, olayı Antik Yunan mirasının ihyası olarak görmüş ve yaşanan katliamları büyük ölçüde görmezden gelmiştir.
Büyük Güçlerin Müdahalesi: İngiltere, Fransa ve Rusya, 1827 Navarin Deniz Muharebesi’nde Osmanlı donanmasını yakarak Yunanistan’ın bağımsızlık sürecine doğrudan askeri ve diplomatik destek sağlamış, bölgedeki demografik yapının kalıcı olarak değişmesine zemin hazırlamıştır.

Bölgedeki Asimilasyon ve Demografik Değişim Politikaları

Tripoliçe ile başlayan süreç, Mora Yarımadası ve sonrasında Yunanistan sınırlarına katılan diğer bölgelerde (Çamerya, Batı Trakya ve Adalar) uzun vadeli politikalara dönüşmüştür:

Çamerya Arnavutları: II. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında Napolyon Zervas liderliğindeki EDES güçleri tarafından Çamerya bölgesindeki Müslüman Arnavutlara yönelik katliam ve zorunlu sürgün politikası uygulanmış, tensiyona bağlı olarak on binlerce Çam Arnavut’u Arnavutluk’a sığınmak zorunda kalmıştır.
Toponim ve Kültürel Değişim: Osmanlı dönemine ait cami, medrese ve türbe gibi mimari eserler yıkılmış veya farklı amaçlarla kullanılmaya başlanmıştır. Türkçe ve Arnavutça olan yer isimleri sistematik olarak Yunanca isimlerle değiştirilmiştir.
Nüfus Yapısının Dönüşümü: Sürgünler, zorunlu göçler ve kalan azınlıklar üzerindeki kültürel baskılar sonucunda bölgenin çok etnili ve çok dinli yapısı homojen bir kimliğe evrilmiştir.

Tarihin Karanlık Sayfası: 23 Eylül 1821 Tripoliçe Katliamı
23 Eylül 1821 tarihinde Mora Yarımadası’nın Tripoliçe şehrinde gerçekleşen ve 30 bine yakın Türk, Yahudi ve Müslüman unsurun hayatını kaybettiği Tripoliçe Katliamı’nı ve sonrasında yaşanan insani dramları unutmadık.
Büyük güçlerin desteğiyle yürütülen bu süreçte yüz binlerce insan kadim topraklarından sürülmüş, bölgenin tarihi ve kültürel dokusu silinmeye çalışılmıştır. Çamerya’dan Mora’da yaşananlara kadar demografik yapıyı değiştirmeye yönelik tüm zorunlu göç, asimilasyon ve insan hakları ihlallerini kınıyoruz.
Tarihi gerçeklerle yüzleşmek, hayatını kaybeden masum sivillerin anısını yaşatmak ve gelecekte benzer acıların yaşanmasını engellemek insani bir sorumluluktur.
ARNAVUTHABER