🇹🇷 Mareşal Fevzi Çakmak

Türkiye Cumhuriyeti’nin Atatürk ile birlikte Mareşal rütbeli iki komutandan biri, Tam bir görev adamı olan, “Ordunun babası” olarak bilinen Mareşal Fevzi Çakmak’ın hayatı:

⚔️Kökenleri ve Ailesi

Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876 tarihinde İstanbul, Cihangir’de doğmuştur. Ailesi köklü bir geçmişe sahiptir:

Arnavut Kökenleri: Fevzi Paşa’nın ailesi, kökeni Balkanlar’a Plav bölgesine dayanan Arnavut asıllı Çakmakoğulları ailesidir. Annesi Varnalı, dedesi ise 1781 yılında Limni’de doğan ve 117 yıllık ömrüne sekiz padişah sığdıran efsanevi denizci Derviş Hüseyin Kaptan‘dır. Bir ucu Rumeli’nin savaşçı ruhuna, diğer ucu denizlere dayanan bu köklü ailenin büyükleri bugün de vatan toprağında uyumaktadır; dedesi Derviş Hüseyin Kaptan’ın mezarı Çanakkale’de, annesi Hesna Hanım’ın mezarı ise İstanbul’da (Eyüp Sultan) bulunmaktadır.

Asker Bir Aile: Babası Topçu Albay Ali Sırrı Bey’dir. Askeri bir disiplinle büyümüş, eğitim hayatını bu gelenek üzerine kurmuştur.

⚔️ Eğitim ve İlk Başarılar

Kuleli Askeri Lisesi ve ardından Harp Okulu’nu bitiren Fevzi Paşa, 1898’de Harp Akademisi’nden kurmay subay olarak mezun oldu. İlk görev yeri olan Balkanlar’da (özellikle Manastır ve Metroviçe), bölgedeki çetelere karşı mücadelesiyle kısa sürede dikkat çekti. Arnavutluk isyanlarının bastırılmasında ve bölge asayişinin sağlanmasında stratejik bir rol oynadı.

⚔️ Dünya Savaşı ve Kahramanlıkları

Birinci Dünya Savaşı’nda birçok cephede önemli görevler üstlendi:

Çanakkale: Çanakkale Cephesi’nde kolordu seviyesinde komutanlık yaparak önemli görevler üstlendi.

Kafkas ve Suriye: Doğu Anadolu’da Ruslara karşı, Suriye cephesinde ise İngilizlere karşı birliklerini yönetti.

⚔️ Atatürk ile Dostluğu ve Milli Mücadele

Fevzi Paşa, başlangıçta İstanbul Hükümeti’nin Harbiye Nazırı (Savaş Bakanı) idi. Ancak İngilizlerin İstanbul’u işgal etmesi ve milli menfaatlerin tehlikeye girmesi üzerine Nisan 1920’de gizlice Anadolu’ya geçti.

Sarsılmaz Güven: Mustafa Kemal Atatürk’ün en güvendiği komutanlardan biri olarak kabul edilmiştir.

İkinci Mareşal: Sakarya Meydan Muharebesi ve ardından Başkomutanlık Meydan Muharebesi’ndeki (Büyük Taarruz) sevk ve idaresi nedeniyle 31 Ağustos 1922’de TBMM tarafından Mareşal rütbesine yükseltildi.

⚔️ Cumhuriyete ve Orduya Katkıları

Cumhuriyetin ilanından sonra siyasetten ziyade ordunun başında kalmayı tercih etti:
Genelkurmay Başkanlığı: 1921’den 1944 yılına kadar kesintisiz olarak Genelkurmay Başkanlığı yaptı. Bu, Türk tarihinin en uzun süreli Genelkurmay Başkanlıklarından biridir.

Modern Ordu: Türk ordusunun modernizasyonu, disiplini ve Cumhuriyet devrimlerine sadakati onun döneminde güçlendirilmiştir. İkinci Dünya Savaşı boyunca Türkiye’nin savaşın dışında kalmasında askeri hazırlıklarıyla önemli rol oynamıştır (Çakmak Hattı gibi savunma projeleri buna örnektir).

⚔️ Vefatı ve Son Yolculuğu

12 Ocak 1944’te yaş haddinden emekli oldu. Emeklilik sonrası Demokrat Parti listelerinden milletvekili seçilerek kısa bir süre mecliste bulundu.
10 Nisan 1950 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Vefatı halk arasında derin bir üzüntü yaratmıştır. Resmi törenin sınırlı tutulmasına rağmen halk, büyük bir katılım göstererek cenazesini eller üzerinde Eyüp Sultan Mezarlığı’na götürmüş ve oraya defnetmiştir.

> Özetle: Mareşal Fevzi Çakmak; dindarlığı, mütevazı yaşamı, Arnavut kökeninden gelen kararlılığı ve Atatürk’e olan sadakatiyle Türk milletinin gönlünde taht kurmuş bir “Baba” figürüdür.

Önemli Detay: Fevzi Paşa, sadece askeri bir dahi değil, aynı zamanda çok lisan bilen (Fransızca ve Arapça başta olmak üzere yabancı dillere hakimdi) bir entelektüeldi. Cephede bile Kur’an-ı Kerim’ini yanından ayırmaması, onun “Mütedeyyin Mareşal” olarak anılmasını sağlamıştır.

Bu kahraman komutanın anısı, bugün Türkiye’nin dört bir yanındaki okullarda, caddelerde ve askeri kışlalarda yaşatılmaktadır.

🇹🇷 Marshali Fevzi Çakmak

Njëri nga dy komandantët me gradën Marshal në Republikën e Turqisë së bashku me , një njeri i përkushtuar plotësisht ndaj detyrës, i njohur si “Babai i Ushtrisë”, jeta e Marshalit Fevzi Çakmak:

⚔️ Origjina dhe Familja

Fevzi Çakmak lindi më 12 janar 1876 në Cihangir të Stambollit. Familja e tij ka një prejardhje të thellë dhe të rrënjosur:

Origjina Shqiptare: Familja e Fevzi Pashës është familja Çakmakoğulları me prejardhje shqiptare, rrënjët e së cilës shtrihen në rajonin e Plavës në Mal të Zi. Nëna e tij është nga Varna, ndërsa gjyshi i tij është detari legjendar Dervish Hyseni Kapiten, i lindur në Limni në vitin 1781, i cili gjatë jetës së tij 117-vjeçare ka parë tetë sulltanë. Me një anë e lidhur me shpirtin luftarak të Rumelisë dhe me tjetrën me detet, kjo familje me rrënjë të thella ka të parët e saj që prehen edhe sot në tokën e atdheut; varri i gjyshit të tij Dervish Hyseni Kapiten ndodhet në Çanakkale, ndërsa varri i nënës së tij Hesna Hanım ndodhet në Stamboll (Eyüp Sultan).

Një Familje Ushtarake: Babai i tij ishte kolonel i artilerisë Ali Sırrı Bej. Ai u rrit me disiplinë ushtarake dhe e ndërtoi jetën e tij arsimore mbi këtë traditë.

⚔️ Arsimi dhe Sukseset e Para

Pasi përfundoi Shkollën Ushtarake Kuleli dhe më pas Akademinë Ushtarake, Fevzi Pasha në vitin 1898 u diplomua si oficer shtabi. Vendi i tij i parë i detyrës ishte Ballkani (veçanërisht Manastiri dhe Mitrovica), ku u dallua shpejt në luftën kundër çetave në rajon. Ai luajti një rol strategjik në shtypjen e kryengritjeve dhe në ruajtjen e rendit në rajon.

⚔️ Lufta Botërore dhe Heroizmat e Tij

Gjatë Luftës së Parë Botërore ai mori pjesë në shumë fronte dhe mbajti detyra të rëndësishme:

Çanakkale: Në Frontin e Çanakkales, ai shërbeu si komandant në nivel korpusi dhe mori përgjegjësi të rëndësishme.

Kaukazi dhe Siria: Në Anadollin Lindor luftoi kundër rusëve, ndërsa në frontin sirian drejtoi trupat kundër britanikëve.

⚔️ Marrëdhënia me Atatürkun dhe Lufta Kombëtare

Fevzi Pasha fillimisht ishte Ministër i Luftës në Qeverinë e Stambollit. Megjithatë, pas pushtimit të Stambollit nga britanikët dhe rrezikimit të interesave kombëtare, në prill të vitit 1920 ai kaloi fshehurazi në Anadoll.

Besim i Palëkundur: Ai konsiderohej si një nga komandantët më të besuar të Mustafa Kemal Atatürk.

Marshal i Dytë: Për shkak të drejtimit të tij të suksesshëm në Betejën e Sakarias dhe më pas në Betejën e Kryekomandantit (Ofensiva e Madhe), më 31 gusht 1922 u ngrit në gradën Marshal nga Kuvendi i Madh Kombëtar i Turqisë.

⚔️ Kontributet në Republikë dhe Ushtri

Pas shpalljes së Republikës, ai preferoi të qëndronte në krye të ushtrisë sesa në politikë:
Shefi i Shtabit të Përgjithshëm: Nga viti 1921 deri në vitin 1944 ai shërbeu pa ndërprerje si Shef i Shtabit të Përgjithshëm. Kjo është një nga periudhat më të gjata në historinë ushtarake turke.

Ushtria Moderne: Modernizimi i ushtrisë turke, disiplina dhe besnikëria ndaj reformave republikane u forcuan gjatë periudhës së tij. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ai luajti një rol të rëndësishëm me përgatitjet ushtarake në mbajtjen e Turqisë jashtë luftës (siç janë projektet mbrojtëse si Linja e Çakmakut).

⚔️ Vdekja dhe Udhëtimi i Fundit

Më 12 janar 1944 ai doli në pension për shkak të moshës. Pas pensionimit, u zgjodh deputet nga listat e Partisë Demokratike dhe shërbeu për një kohë të shkurtër në parlament.
Më 10 prill 1950 ai ndërroi jetë në Stamboll. Vdekja e tij shkaktoi një pikëllim të madh në popull. Pavarësisht një ceremonie zyrtare të kufizuar, populli mori pjesë masivisht dhe e përcolli arkivolin e tij mbi duar deri në Varrezat e Eyüp Sulltanit, ku edhe u varros.

Përmbledhtas: Marshali Fevzi Çakmak; me besimin e tij fetar, jetën modeste, vendosmërinë që buron nga prejardhja shqiptare dhe besnikërinë ndaj Atatürk, është një figurë “Ati” që ka zënë vend në zemrën e popullit turk.

Detaj i Rëndësishëm: Fevzi Pasha nuk ishte vetëm një gjeni ushtarak, por edhe një intelektual që njihte disa gjuhë (sidomos frëngjisht dhe arabisht). Edhe në front, ai nuk e ndante nga vetja Kur’anin, gjë që bëri që ai të njihej si “Marshali i Devotshëm”.

Kujtimi i këtij komandanti hero vazhdon të jetojë edhe sot në shkolla, rrugë dhe kazerma ushtarake në të gjithë Turqinë.

#arnavuthaber #fevziçakmak