KOSOVA’NIN UNUTULMUŞ DİRENİŞÇİSİ: AZİZ ZHİLİVODA (AZİZ KRASNIQI)’NIN HAYATI VE MÜCADELESİ

Kosova tarihinin en çalkantılı dönemlerinde, özgürlük ve bağımsızlık mücadelesi veren birçok isim zamanla hafızaların gerisinde kaldı. Bu isimlerden biri de, Kosova’nın Vushtrri bölgesine bağlı Zhilivodë köyünde doğan ve hayatının önemli bölümünü silahlı direniş içerisinde geçiren Aziz Zhilivoda’dır.

Asıl adı Aziz Krasniqi olan Zhilivoda, kaynaklara göre 1912 yılında, Çiçavica (Qyqavica) Dağları’nın eteklerinde bulunan Zhilivodë köyünde dünyaya geldi. Yaşadığı dönem, Kosova’daki Arnavut halkının siyasi ve toplumsal baskılarla karşı karşıya kaldığı, bölgenin ise savaşlar ve siyasi değişimlerle şekillendiği yıllardı.

Çiçavica Dağları’nda başlayan mücadele

Aziz Zhilivoda’nın adı özellikle II. Dünya Savaşı yıllarında Çiçavica ve Drenica bölgelerinde yaşanan çatışmalarla birlikte öne çıktı. Tarih araştırmacısı Frashër Demaj’ın çalışmasında, Zhilivoda’nın 1941 yılında Çiçavica çevresindeki çatışmalarda yer aldığı ve bölgedeki Arnavutların savunmasına katıldığı aktarılıyor.

Zhilivoda, savaş yıllarında yalnızca bir savaşçı olarak değil, aynı zamanda askeri tecrübesi ve liderlik özellikleriyle öne çıkan bir isim olarak anlatılıyor. Dönemin kaynaklarında, Çiçavica ve çevresindeki direniş hareketlerinde aktif rol aldığı belirtiliyor.

Savaş sonrası yeni bir dönem

II. Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından Yugoslavya’da yeni siyasi düzen kurulurken, Kosova’daki Arnavut direnişinin bazı isimleri mücadelelerini sürdürdü. Aziz Zhilivoda da bu isimlerden biri olarak tarih kaynaklarında yer aldı.

Hilmi Saraçi’nin Aziz Zhilivoda üzerine hazırladığı monografide, onun Mehmet Gradica ve dönemin diğer Arnavut direnişçileriyle birlikte hareket ettiği ve savaş sonrası dönemde Yugoslavya’nın komünist yönetimine karşı direniş faaliyetlerinde bulunduğu aktarılıyor. Zhilivoda’nın 1945-1946 yıllarında gerçekleştirilen çeşitli toplantı ve siyasi görüşmelerde de yer aldığı belirtiliyor.

Bu dönem, Kosova’nın yakın tarihinde oldukça hassas bir süreçti. Savaşın ardından Yugoslavya’nın yeni yönetimi bölgede kontrolünü güçlendirirken, silahlı direniş gruplarıyla devlet güçleri arasında çatışmalar yaşandı.

Kosova’dan Arnavutluk’a uzanan yol

Aziz Zhilivoda’nın hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri, 1940’ların sonlarında Arnavutluk’a geçişiydi. Kaynaklara göre Zhilivoda, 1948-1949 yılları civarında Kosova’dan ayrılarak Arnavutluk’a geçti ve hayatının geri kalanını burada sürdürdü.

Bazı kaynaklar, Arnavutluk’ta bulunduğu dönemde Kosova’ya yönelik çeşitli gizli faaliyetlerde ve sınır ötesi geçişlerde yer aldığını ileri sürüyor. Bu anlatımlarda Zhilivoda’nın, dönemin Arnavutluk yönetimiyle bağlantılı olarak Kosova’daki gelişmeleri takip ettiği ve çeşitli görevler üstlendiği aktarılıyor. Ancak bu bölümdeki bilgilerin önemli bir kısmı hatırat ve monografik çalışmalara dayandığından, tarihsel açıdan daha fazla bağımsız arşiv araştırmasına ihtiyaç bulunuyor.

Zhilivodë köyünün adıyla özdeşleşen bir hayat

Aziz Zhilivoda’nın hikâyesi, doğduğu köyün adıyla adeta bütünleşmiş durumda. Bugün Zhilivodë olarak bilinen ve bazı kaynaklarda Trimor adıyla da anılan köy, onun hayatı ve ailesinin geçmişiyle birlikte Kosova’nın yerel tarihindeki önemli yerleşimlerden biri olarak öne çıkıyor.

Zhilivoda’nın ailesinden gelen bir diğer önemli isim ise, 1990’lı yıllarda Kosova Cumhuriyeti’nin sürgündeki hükümetinde Savunma Bakanlığı görevini üstlenen ve 1998 yılında suikast sonucu hayatını kaybeden Albay Ahmet Krasniqi’dir. Kaynaklarda Ahmet Krasniqi’nin, Aziz Zhilivoda’nın yeğeni olduğu ve amcasıyla özel bir bağının bulunduğu aktarılıyor.

Bu açıdan bakıldığında Zhilivoda ailesinin hikâyesi, Kosova’nın 20. yüzyıl tarihindeki farklı dönemlerde ortaya çıkan Arnavut siyasi ve askeri hareketleriyle kesişen bir geçmişe sahip.

1994 yılında hayatını kaybetti

Aziz Zhilivoda, 1994 yılında Arnavutluk’ta hayatını kaybetti. Ardında, özellikle Kosova’nın II. Dünya Savaşı ve sonrasındaki çalkantılı dönemine ilişkin tartışmalı ve çok katmanlı bir miras bıraktı. Onun hayatı, bir yandan Kosova’daki Arnavut direniş tarihinin önemli bir parçası olarak değerlendirilirken, diğer yandan dönemin siyasi ve askeri koşulları nedeniyle farklı kaynaklarda farklı yorumlarla ele alınıyor.

Aziz Zhilivoda hakkında 2005 yılında Hilmi Saraçi tarafından hazırlanan “Aziz Zhilivoda: 1912-1994” başlıklı 225 sayfalık bir monografi de yayımlandı. Bu eser, Zhilivoda’nın hayatı ve mücadelesi üzerine yapılan çalışmalardan biri olarak öne çıkıyor.

Bugün Aziz Zhilivoda’nın adı, Kosova’nın yakın tarihindeki direniş hareketleri ve Çiçavica bölgesinin tarihsel hafızasıyla birlikte anılmaya devam ediyor. Onun yaşam öyküsü, yalnızca bir kişinin hikâyesi değil; aynı zamanda 20. yüzyıl boyunca Kosova’da yaşanan savaşların, siyasi değişimlerin, direnişlerin ve Arnavut halkının özgürlük arayışının da bir parçası olarak değerlendiriliyor.

NJË NGA FIGURAT E HARRUARA TË REZISTENCËS SË KOSOVËS: JETA DHE VEPRIMTARIA E AZIZ ZHILIVODËS (AZIZ KRASNIQI)

Në periudhat më të trazuara të historisë së Kosovës, shumë figura që luftuan për liri dhe pavarësi me kalimin e kohës mbetën në harresë. Një prej tyre ishte edhe Aziz Zhilivoda, i lindur në fshatin Zhilivodë, në rajonin e Vushtrrisë, i cili një pjesë të rëndësishme të jetës së tij e kaloi në radhët e rezistencës së armatosur.

Emri i tij i vërtetë ishte Aziz Krasniqi. Sipas burimeve, ai lindi në vitin 1912 në fshatin Zhilivodë, në rrëzë të maleve të Çiçavicës (Qyqavicës). Fëmijëria dhe rinia e tij u formësuan në një periudhë kur shqiptarët e Kosovës përballeshin me presione politike dhe shoqërore, ndërsa rajoni përjetonte luftëra dhe ndryshime të mëdha politike.

MËLLEFI I REZISTENCËS NË MALET E ÇIÇAVICËS

Emri i Aziz Zhilivodës u bë veçanërisht i njohur gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore, në kuadër të përleshjeve që zhvilloheshin në zonat e Çiçavicës dhe Drenicës. Në punimin e studiuesit të historisë Frashër Demaj, thuhet se Zhilivoda mori pjesë në përleshjet në Çiçavicë në vitin 1941 dhe në mbrojtjen e shqiptarëve të kësaj treve.

Zhilivoda përshkruhet jo vetëm si një luftëtar, por edhe si një figurë me përvojë ushtarake dhe aftësi udhëheqëse. Burimet e kohës e përmendin si një pjesëmarrës aktiv në lëvizjet e rezistencës në Çiçavicë dhe rrethinë.

NJË EPOKË E RE PAS LUFTËS

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore dhe vendosjes së rendit të ri politik në Jugosllavi, disa nga figurat e rezistencës shqiptare në Kosovë vazhduan luftën e tyre. Në mesin e tyre përmendet edhe Aziz Zhilivoda.

Në monografinë kushtuar Aziz Zhilivodës, të përgatitur nga Hilmi Saraçi, thuhet se ai veproi së bashku me Mehmet Gradicën dhe figura të tjera të rezistencës shqiptare, duke marrë pjesë në veprimtaritë e rezistencës kundër pushtetit komunist jugosllav pas përfundimit të luftës. Po ashtu, sipas burimeve, Zhilivoda mori pjesë në takime dhe diskutime të ndryshme politike gjatë viteve 1945-1946.

Kjo ishte një periudhë jashtëzakonisht e ndjeshme në historinë e Kosovës. Pas luftës, pushteti i ri jugosllav forcoi kontrollin mbi territorin, ndërsa ndërmjet grupeve të rezistencës së armatosur dhe forcave shtetërore shpërthyen përleshje të shumta.

NGA KOSOVA DREJT SHQIPËRISË

Një nga kthesat më të rëndësishme në jetën e Aziz Zhilivodës ishte kalimi i tij në Shqipëri në fund të viteve 1940. Sipas burimeve, rreth viteve 1948-1949, Zhilivoda u largua nga Kosova dhe kaloi në Shqipëri, ku jetoi pjesën tjetër të jetës së tij.

Disa burime pretendojnë se gjatë qëndrimit në Shqipëri ai ishte i përfshirë në veprimtari të ndryshme të fshehta dhe në kalime përtej kufirit, në kuadër të zhvillimeve që lidhen me Kosovën. Në këto rrëfime thuhet gjithashtu se Zhilivoda, në lidhje me strukturat e atëhershme të shtetit shqiptar, ndiqte zhvillimet në Kosovë dhe kishte marrë përsipër detyra të ndryshme.

Megjithatë, një pjesë e konsiderueshme e këtyre të dhënave mbështetet në kujtime dhe vepra monografike, ndaj kjo periudhë e jetës së tij kërkon hulumtime të mëtejshme dhe verifikim përmes dokumenteve të pavarura arkivore.

NJË JETË E LIDHUR ME EMRIN E FSHATIT ZHILIVODË

Historia e Aziz Zhilivodës është e lidhur ngushtë me emrin e vendlindjes së tij. Fshati Zhilivodë, i njohur në disa burime edhe me emrin Trimor, përbën një pjesë të rëndësishme të historisë lokale të Kosovës dhe të kujtesës së familjes së tij.

Një tjetër figurë e rëndësishme e kësaj familjeje ishte koloneli Ahmet Krasniqi, i cili gjatë viteve 1990 shërbeu si Ministër i Mbrojtjes në Qeverinë e Republikës së Kosovës në ekzil dhe u vra në vitin 1998. Sipas burimeve, Ahmet Krasniqi ishte nipi i Aziz Zhilivodës dhe kishte një lidhje të veçantë me xhaxhain e tij.

Në këtë kuptim, historia e familjes Zhilivoda përputhet me periudha të ndryshme të historisë politike dhe ushtarake shqiptare të Kosovës gjatë shekullit XX.

NDËRROI JETË NË VITIN 1994

Aziz Zhilivoda ndërroi jetë në Shqipëri në vitin 1994. Ai la pas një trashëgimi të diskutueshme dhe shumëdimensionale, veçanërisht në lidhje me historinë e trazuar të Kosovës gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore.

Jeta e tij, nga njëra anë, vlerësohet si pjesë e historisë së rezistencës shqiptare në Kosovë, ndërsa nga ana tjetër, për shkak të rrethanave politike dhe ushtarake të kohës, interpretohet në mënyra të ndryshme nga burime të ndryshme.

Në vitin 2005, Hilmi Saraçi botoi monografinë “Aziz Zhilivoda: 1912-1994”, një vepër prej 225 faqesh kushtuar jetës dhe veprimtarisë së tij. Libri përbën një nga studimet e veçanta mbi këtë figurë të historisë së rezistencës shqiptare.

Sot, emri i Aziz Zhilivodës vazhdon të lidhet me historinë e lëvizjeve të rezistencës në Kosovë dhe me kujtesën historike të trevës së Çiçavicës. Historia e tij nuk është vetëm historia e një njeriu, por edhe një pjesë e rrëfimit më të gjerë të luftërave, ndryshimeve politike, rezistencës dhe përpjekjeve të shqiptarëve të Kosovës për liri gjatë shekullit XX.

arnavuthaber