Nathalie Clayer’den “Arnavutluk Milliyetçiliğinin Kökenleri”

Balkan Tarihinde Ezber Bozan Çalışma: Nathalie Clayer’den “Arnavutluk Milliyetçiliğinin Kökenleri”

Arnavut Haber / Haber Merkezi

Balkanlar’ın ve Osmanlı coğrafyasının en karmaşık, en özgün tarihsel süreçlerinden biri olan Arnavut uluslaşması, Fransız araştırmacı Nathalie Clayer’in kaleme aldığı “Arnavutluk Milliyetçiliğinin Kökenleri” (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları) adlı eseriyle ezberleri bozmaya devam ediyor.

Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nde (CNRS) görev yapan ünlü tarihçi ve sosyolog Clayer, uzun yıllar süren titiz arşiv çalışmalarına dayanan bu eserinde; Arnavut milliyetçiliğinin doğuşunu klasik, romantize edilmiş milli anlatıların ötesine geçerek tamamen soğukkanlı ve belgesel bir derinlikle ele alıyor.

Klasik Ulusal Anlatıların Ötesinde Bir Yapısöküm

Arnavutluk’ta ve bölge tarihçiliğinde uzun yıllar hakim olan “Rilindja Kombëtare” (Milli Uyanış) yaklaşımı, 19. yüzyıldaki süreci tek bir merkezden yönetilen, homojen ve doğrusal bir hareket olarak sunma eğilimindeydi. Nathalie Clayer ise bu eserinde, milliyetçiliğin tek bir kalıptan çıkmadığını, aksine çok yönlü sosyal ağlar (réseaux) üzerinden şekillendiğini somut verilerle ortaya koyuyor.

Kitapta; Bektaşi tarikat ağlarından İtalya’daki Arbëresh topluluklarına, Bükreş ve İstanbul’daki entelektüel çevrelerden Mısır’daki diyasporaya ve kuzeydeki Katolik/Müslüman aşiret yapılarına kadar pek çok farklı odağın kendi iç dinamikleriyle bu kimliği nasıl ördüğü adım adım takip ediliyor.

“Çok Dinli Yapı” ve Osmanlı İle Karmaşık İlişkiler

Clayer’in çalışmasını diğer Balkan tarihi araştırmalarından ayıran en belirgin özellik, Arnavut milliyetçiliğinin özgün koşullarına yaptığı vurgudur:

Çok Dinlilik ve Kimlik İnşası: Yunan, Sırp veya Bulgar milliyetçiliklerinde kilise ve tek bir dini mezhep ana birleştirici unsurken; Müslüman (Sünni ve Bektaşi), Katolik ve Ortodoks nüfusu bünyesinde barındıran Arnavut toplumunda “din üstü” bir ulusal dil ve kültür söyleminin geliştirilme zorunluluğu detaylandırılıyor.
Osmanlı Devleti’ne Bağlılık ve Özerklik Arayışı: Kitap, Müslüman Arnavut elitlerin uzun süre Osmanlı İmparatorluğu’nun bütünlüğünü koruma çabasını ve “imparatorluktan kopmak” yerine “imparatorluk içinde güçlü ve özerk bir varlık gösterme” hedefini, Bâb-ı Âli arşiv belgeleriyle gözler önüne seriyor.
Diasporanın Öncü Rolü: Sınırları belirli bir devletin veya destekçi bir gücün yokluğunda, ulusal bilincin ilk olarak Güney Arnavutluk’ta ve İtalya, Romanya, Osmanlı başkenti gibi dış merkezlerdeki okumuş elitler eliyle nasıl filizlendiği anlatılıyor.

Hem Dış İddialara Hem de İç Efsanelere Nesnel Cevap

Nathalie Clayer, bir yandan romantik ulusal efsanelerin ardındaki gerçek toplumsal haritayı çıkarırken, diğer yandan da komşu ülke tarihçilerinin zaman zaman öne sürdüğü “Arnavut milliyetçiliği tamamen dış güçlerin (Avusturya-Macaristan veya İtalya) icadıdır” tezini de çürütüyor. Dış aktörlerin etkisini inkar etmeyen yazar, yerel aktörlerin (ulema, aşiret reisleri, tüccarlar ve yazarlar) kendi iktidar ve varlık mücadeleleri üzerinden süreci nasıl bizzat yönettiklerini kanıtlıyor.

Başucu Niteliğinde Bir Kaynak

Başta Osmanlı Başbakanlık Arşivleri olmak üzere Fransız, İngiliz, İtalyan ve Avusturya-Macaristan diplomatik belgeleri ile dönemin Arnavutça, Yunanca ve Romence basınının çapraz sorgulamasıyla hazırlanan eser; Balkan tarihi, Osmanlı’nın son dönemi ve kimlik araştırmalarıyla ilgilenen tüm okurlarımız için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı niteliğinde.

Arnavut toplumunun kökenlerini, tarihin kırılma noktalarını ve uluslaşma serüvenini sloganlardan uzak, tamamen metodolojik ve bilimsel bir gözle anlamak isteyen tüm okurlarımıza “Arnavutluk Milliyetçiliğinin Kökenleri” kitabını önemle tavsiye ediyoruz.

Künye Bilgileri:

Kitap Adı: Arnavutluk Milliyetçiliğinin Kökenleri (Avrupa’da Çoğunluğu Müslüman Bir Ulusun Doğuşu)
Yazar: Nathalie Clayer
Çeviri: Ali Berktay
Yayınevi: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
Kategori: Tarih / Balkan Araştırmaları / İnceleme

arnavuthaber – tarih / kültür