Eğitimsiz Toplumlar Geri Kalmaya Mahkumdur: 1931 Yugoslavya İstatistikleri Ne Anlatıyor?

Balkanlar’ın yakın tarihi, bir toplumun geleceğini belirleyen en temel unsurun “eğitim” olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. 1931 yılına ait resmi Yugoslavya Krallığı nüfus sayımı verileri, imparatorlukların geride bıraktığı eğitim mirasındaki devasa uçurumu ve bu uçurumun faturasını en ağır ödeyen Müslüman toplulukların dramını ortaya koyuyor.

İmparatorlukların Eğitim Mirası: %90’a Karşı Okuma Yazma Bilmeyen Kitleler

1931 yılı istatistikleri incelendiğinde, Yugoslavya Krallığı çatısı altındaki bölgelerin okuryazarlık oranları arasında çok keskin bir çizgi göze çarpıyor. Eski Avusturya-Macaristan İmparatorluğu sınırları içinde kalan Slovenya ve Hırvatistan gibi bölgelerde okuryazarlık oranı %90’ın üzerinde seyrederken; yüzyıllarca Osmanlı İmparatorluğu idaresinde kalmış, ardından Sırbistan ve Karadağ’ın kontrolüne geçmiş topraklarda (Makedonya, Kosova, Güney Sırbistan) bu oran adeta diplere vurmuş durumdaydı.

Bu uçurumun temel sebebi, iki imparatorluğun eğitim politikalarındaki yapısal farklılıklardı. Avusturya-Macaristan, 18. yüzyıldan itibaren zorunlu ilköğretim ve seküler okul sistemini taşraya kadar yaymışken; Osmanlı İmparatorluğu Batılı anlamda modern ve seküler eğitimi merkez dışındaki Balkan eyaletlerine çok geç götürebilmiş, taşra eğitimi büyük oranda çağın gerisinde kalan dini vakıflara ve medreselere bırakılmıştı.

Müslüman Nüfus İçin Tablo Daha da Karanlık

İstatistiklerin en acı verici kısmı ise Müslüman nüfusa (Arnavutlar ve Boşnaklar) ait olan verilerde saklı. Krallık genelinde Müslümanlar arasındaki okuryazarlık oranı trajiktir ki %10 ila %15’leri geçmiyordu. Kadınlarda ise bu oran sıfıra yakındı.

Bu durum sadece Osmanlı’nın yetersiz eğitim altyapısından kaynaklanmıyordu; Yugoslavya Krallığı’nın (Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı) bilinçli politikaları da bu cehaleti körükledi. Krallık yönetimi, Müslüman unsurları “asimile edilmesi veya göçe zorlanması gereken kitleler” olarak gördüğü için Arnavutça ve Türkçe anadilde eğitimi yasakladı. Arnavut çocukları sadece Sırpça eğitim veren az sayıdaki okula gitmek zorunda bırakıldı, halkın büyük çoğunluğu ise çocuklarını bu okullara göndermeyi reddederek adeta kendi kabuğuna çekildi. Dini eğitim veren birkaç medrese dışında Müslümanların modern eğitime ulaşma kanalları tamamen tıkandı.

Geleceğin ve Güvenliğin İlk Şartı: Eğitim

1931 yılının bu karanlık tablosu, bugün bizlere çok önemli bir ders veriyor: Eğitim, bir toplumun sadece refahı için değil, aynı zamanda o topraklarda var olabilmesi ve güvenli bir gelecek kurabilmesi için en güçlü koşuldur. Geçmişte eğitimi ve modern dünyayı ıskalayan toplumlar, siyasi baskılara ve manipülasyonlara açık hale gelerek ağır bedeller ödemiştir.

Bugün Balkanlar’da ve tüm dünyada yaşayan Arnavut toplumu için gelişim, ekonomik refah ve güçlü bir gelecek inşa etmenin yolu, geçmişin bu acı derslerini unutmadan, eğitime hak ettiği en yüksek değeri vermekten geçiyor.

ARNAVUTHABER