Aristidh Kola

Aristidh Kola (1944 – 2000)

Arvanit kimliği, Arnavut tarihi ve kültürü uğruna ömrünü adamış bir aydın

Erken Yaşamı ve Kökeni

Doğum: 1944, Yunanistan (büyük olasılıkla Atina çevresinde)

Etnik kökeni: Arvanit (Yunanistan’daki Arnavut kökenli yerleşik topluluklardan)

Aristidh Kola, Yunanistan’da yüzyıllardır yaşayan Arvanit toplumunun bir mensubuydu. Arnavutça kökenli aile yapısı, çocukluk yıllarından itibaren Arnavut diline, kültürüne ve tarihine ilgi duymasını sağladı.

Eğitim ve Mesleki Hayatı

Üniversite eğitimi sonrası filolog, tarih araştırmacısı, yazar, çevirmen ve aktivist olarak tanındı.

Arnavut ve Yunan dillerinde eserler verdi.

Uzun yıllar Yunanistan Arnavutları Kültür Derneği (Shoqata Kulturore e Arvanitëve të Greqisë) başkanlığı yaptı.

Aynı zamanda “BESA” adlı derginin yayıncısıydı. Bu dergi Arvanit kültürünü ve Arnavut-Yunan tarihsel bağlarını gündeme taşıyordu.

Fikirleri ve Aktivizmi

Aristidh Kola’nın en büyük misyonu, Yunanistan’daki Arvanit toplumunun:

Arnavut kökenli olduğunu,

Yunan kimliğiyle özdeşleştirilmiş olsalar da tarihsel ve dilsel olarak Arnavut olduklarını
kanıtlarıyla savunmaktı.

Ayrıca:

Arvanitlerin Helenleşmiş Arnavutlar değil, Arnavut kökenlerini koruyan özgün bir topluluk olduğunu vurguladı.

“Helen Arnavutluğu” (Shqiptaria Helenike) kavramını literatüre kazandırdı.

Eski Yunan uygarlığının İllirler ve Pelasglar gibi proto-Arnavut halklarla bağlantılı olduğunu ileri sürdü.

Arnavutça’nın antik çağlardan beri Balkanlar’da konuşulan en eski dillerden biri olduğunu savundu.

Önemli Eserleri

“Arvanitët dhe origjina e grekëve” (Arvanitler ve Yunanların Kökeni)

Arvanitlerin Arnavut kimliğini detaylıca anlattı.

Bu kitap, Yunanistan’da büyük tartışma yarattı ve yoğun baskıya maruz kaldı.

“Labëria dhe Rilindja Kombëtare” (Labëria ve Arnavut Ulusal Uyanışı)

“Gjuha shqipe dhe pellazgët” (Arnavut Dili ve Pelasglar)

Arnavutça’nın Pelasg diliyle olan ilişkisini savundu.

Yunanistan’da Uğradığı Baskılar ve Sansür

Aristidh Kola’nın fikirleri, özellikle milliyetçi Yunan çevreleri ve resmi ideoloji tarafından “tehlikeli” ve “bölücü” olarak görüldü.

Kendisi ve ailesi, zaman zaman fişleme, medya linci, akademik dışlanma ve sosyal izolasyona maruz kaldı.

Yayınladığı kitaplar Yunanistan’da bazı kitapçılarda yasaklandı veya satışı engellendi.

Zaman zaman tehdit telefonları aldığı, güvenliğinden endişe ettiği belgelenmiştir.

Şüpheli Ölümü (2000)

Aristidh Kola, 2000 yılında ani bir hastalık sonucu hayatını kaybetti.

Ölüm nedeni resmî olarak “ani hastalık ve organ yetmezliği” olarak geçse de ailesi ve çevresi ölümünün zehirlenme şüphesi taşıdığını belirtmiştir.

Özellikle Arnavutluk ve Kosova’daki bazı araştırmacılar, onun Yunan istihbarat unsurlarınca hedef alındığını öne sürer.

Ölümünden kısa süre önce, daha radikal çalışmalar hazırladığı, bazı gizli belgeler üzerinde çalıştığı da iddialar arasındadır.

Arnavutluk Cumhurbaşkanı İlir Meta tarafından Aristidh Kola’ya ölümünden 22 yıl sonra, 18 Temmuz 2022 tarihinde Ulusun Onuru nişanı verilmiştir.

Mirası ve Etkisi

Arvanit toplumunun kültürel haklarının savunulmasında öncüdür.

Arnavutluk, Kosova, Kuzey Makedonya gibi ülkelerde saygıyla anılmakta, akademik çevrelerde eserleri hâlâ kullanılmaktadır.

Yunanistan’daki azınlıklar için “sessiz kahraman” olarak görülür.

Anısına çeşitli etkinlikler düzenlenmiştir.

Alıntılarından Biri:

“Ne jemi pellazgë, jemi të lashtë, jemi shqiptarë dhe kjo është trashëgimia më e çmuar që mund të kemi.”
(Biz Pelasg’ız, biz kadim bir halkız, biz Arnavutuz ve bu, sahip olabileceğimiz en değerli mirastır.)

Kaynakça & Ek Notlar:

Aristidh Kola’nın eserleri Arnavutluk’taki yayınevleri tarafından da yeniden basılmıştır.

“BESA” dergisinin dijital arşivleri Tirana’daki bazı kütüphanelerde mevcuttur.

Arnavutluk Bilimler Akademisi ve Arnavut diasporası Kola’nın anısına konferanslar düzenlemiştir.