Unutulmayan Bir Yurtsever: Shtjefën Gjeçovi’nin İzinde

Unutulmayan Bir Yurtsever: Shtjefën Gjeçovi’nin İzinde

Arnavut Kültürünün Muhafızı, Kanun’un Mimarı: Pater Shtjefën Gjeçovi Sırp Kurşunlarıyla Katledilişinin Yıldönümünde Anılıyor

Arnavut milletinin kimliğini, sözlü kültürünü ve tarihin derinliklerinden süzülüp gelen hukuk düzenini kayıt altına alarak geleceğe taşıyan dev bir çınar, 14 Ekim 1929’da Kosova’nın Zym köyünde Sırp gizli polisi tarafından kahpece katledildi. Arnavut etnolojisinin ve folklor çalışmalarının babası olarak kabul edilen Katolik rahip Pater Shtjefën Gjeçovi, yalnız kilisesine değil; milletine, diline ve toprağına adadığı ömrüyle hafızalardaki sarsılmaz yerini koruyor.

Sırp rejiminin Arnavut entelektüellerine ve milli bilincine dönük sistemli baskılarının bir sonucu olarak hedef alınan Gjeçovi’nin şehadeti, tarihin tanıklık ettiği ne ilk ne de son karanlık sayfaydı. Ancak bıraktığı miras, aradan geçen onlarca yıla rağmen Arnavut milletinin direniş ruhuna ve milli şuuruna ışık tutmaya devam ediyor.

Shtjefën Gjeçovi Kimdir? Bilimle ve İnançla Örülmüş Bir Ömür

3 Ekim 1874 tarihinde Kosova’nın Janjeve kasabasında dünyaya gelen Shtjefën Gjeçovi (doğum adıyla Athanas Gjeçovi), ilk öğrenimini doğduğu yerde tamamladıktan sonra eğitimini Bosna-Hersek’teki Fransisken kolejlerinde sürdürdü. Genç yaşta dâhil olduğu Fransisken tarikatı çatısı altında sadece dini eğitimle yetinmeyip dil, arkeoloji, etnografya ve tarih alanlarında derinleşti.

Gjeçovi, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinden itibaren Arnavut coğrafyasının dört bir yanını gezerek halk anlatılarını, masalları, ağıtları ve tarihi kalıntıları titizlikle topladı. Birçok arkeolojik kazıya öncülük etti, illyria ve Arnavut geçmişine ait tarihi eserleri gün yüzüne çıkardı.

Kanuni i Lekë Dukagjinit (Lekë Dukagjini Kanunu) ve Milli Miras

Gjeçovi’yi Arnavut kültür tarihinin zirve isimlerinden biri yapan en büyük eseri, yüzyıllar boyunca Kuzey Arnavutluk ve Kosova dağlarında sözlü gelenekle uygulanan “Kanuni i Lekë Dukagjinit” (Lekë Dukagjini Kanunu) adlı geleneksel hukuk derlemesidir.

Gjeçovi, dağ köy köy gezerek yaşlılardan, yaşlı meclislerinden duyduğu kuralları, sözlü örf-âdet hukukunu yazıya geçirdi. Bu çalışma, Arnavut toplumunun adalet anlayışını, “Besa” (namus/söz) kavramını ve toplumsal yaşam ilkelerini yazılı bir kaynağa dönüştürerek Arnavut kültürünün yok olmasını engelledi.

Bir Entelektüelin Katli: 14 Ekim 1929

Gjeçovi’nin kalemi ve araştırmaları, Arnavut halkının milli şuurunu diri tuttuğu için dönemin Sırp krallık rejimi ve gizli servisi tarafından büyük bir tehdit olarak görüldü. Kosova’daki Arnavut varlığını silmeyi ve asimile etmeyi hedefleyen zihniyet, halkı aydınlatan din adamlarını ve aydınları bertaraf etmek istiyordu.

14 Ekim 1929 günü, görev yaptığı Kosova’nın Has bölgesindeki Zym köyünde Sırp gizli polisleri ve komitacıları tarafından kurulan tuzak sonucu katledildi. Gjeçovi’nin şehadeti, sadece bir din adamının öldürülmesi değil; Arnavut hafızasına ve kültürüne vurulmak istenen ağır bir darbeydi.

Tarihin Unutmadığı Gerçek Shtjefën Gjeçovi’nin katli, Sırp yönetimlerinin Kosova ve çevresinde Arnavutlara karşı yüzyılı aşkın süredir uyguladığı sistemli baskı, sürgün ve katliam politikalarının acı bir sembolüdür. Ancak tarih göstermiştir ki, fikirler ve milli miras kurşunla yok edilemez.

Mirası Yaşıyor: Asla İzin Vermeyeceğiz

Bugün Kosova, özgür ve bağımsız bir devlet olarak geleceğe yürürken, Pater Shtjefën Gjeçovi gibi kahramanların yaktığı meşale bu toprakları aydınlatmaya devam ediyor. Geçmişte yaşanan acılar, işlenen savaş suçları ve yok edilmek istenen milli kimlik, Arnavut halkının direniş azmini daha da biledi.

Gjeçovi’nin aziz hatırası önünde saygıyla eğilirken bir kez daha haykırıyoruz: Tarihte yaşanan acıları unutmayacak, Arnavut varlığına ve topraklarına yönelik yeni saldırılara asla izin vermeyeceğiz.

Ruhu şad olsun.

arnavuthaber