İSTANBUL’UN KALBİNDE BİR ARNAVUT MİRASI: TARİH VE SANAT ŞAHESERİ VLORA HAN KURTARILMAYI BEKLİYOR

İstanbul’un en kıymetli mimari cevherlerinden biri olan, köklü Arnavut hanedanı Avlonyalı (Vlora) ailesinin mirası tarihi Vlora Han, ihtişamlı geçmişine rağmen bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

İSTANBUL — Tarihi yarımadanın en hareketli ticaret merkezlerinden Sirkeci’de, Büyük Postane Caddesi üzerinde tüm zarafetiyle yükselen 119 yıllık Vlora Han, hem mimarlık tarihi hem de Arnavut ulusal tarihi açısından çok derin anlamlar taşıyor. Dış cephesindeki gül motifleri, dalgalı çizgileri ve taş işçiliğiyle İstanbul’daki nadir Art Nouveau (Yeni Sanat) akımı başyapıtlarından biri olan bu tarihi yapı, bugünlerde restorasyon projelerinin onaylanmasına rağmen fiilen kaderine terk edilmiş durumda.

Köklü Bir Arnavut Hanedanının İstanbul’daki İmzası

1904 yılında inşa edilen hanın adı, Arnavutluk tarihine yön veren en köklü ve nüfuzlu ailelerinden biri olan Avlonyalı (Vlora) ailesine dayanmaktadır. Dönemin Osmanlı Sadrazamı Avlonyalı Ferid Paşa tarafından oğlu Nureddin Bey Vlora adına inşa ettirilen bu yapı, ailenin İstanbul’daki gücünün ve estetik vizyonunun en somut nişanesidir.

Yapının hikayesini çok daha kıymetli kılan unsur ise aile bağlarında gizlidir. Modern Arnavutluk’un kurucu babası, bağımsızlık bildirisini ilan ederek Avlonya’da (Vlora) kırmızı-siyahlı bayrağı göndere çeken ilk Başbakan İsmail Kemal Bey (İsmail Qemali), bu hanı yaptıran Sadrazam Ferid Paşa’nın öz amcazadesidir (kuzenidir). Dolayısıyla Vlora Han, bağımsız Arnavutluk’un kurucusunun öz kuzenleri ve yeğenine ait, İstanbul’un kalbinde yaşayan yaşayan bir Arnavut hafıza mekânıdır.

İki Dehanın Buluşma Noktası: Giulio Mongeri ve Mimar Kemalettin

Yakın döneme kadar mimarı hakkında kesin bir bilgi bulunmayan Vlora Han’ın gizemi, restoratör ve mimar Seda Özen Bilgili’nin arşiv çalışmalarıyla aydınlandı. Yapılan tarihi araştırmalar, hanın asıl mimarının İstanbul ve Ankara’da anıtsal eserlere imza atan ünlü İtalyan kökenli mimar Giulio Mongeri olduğunu ortaya koydu.

Ancak hanın mimarlık tarihindeki tek dehası Mongeri değildi. Türk mimarlık tarihinin en büyük isimlerinden olan, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın öncüsü ve portresi bugün 20 Türk Lirası banknotunun üzerinde yer alan Mimar Kemalettin Bey, 1900’lerin başında mesleki çalışmalarını yürüttüğü ofisini/bürosunu Vlora Han’ın içinde kurmuştu. Han, Osmanlı’nın son dönemindeki büyük mimari dönüşümlerin ve entelektüel tartışmaların tam merkez üssü konumundaydı.

Günümüzdeki Durumu: Estetik Zarafet ve Çöküş Yan Yana

Bugün 119 yılı geride bırakan 5 katlı kagir yapı, içler acısı bir bakımsızlıkla mücadele ediyor. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) uzmanlarının da dikkat çektiği üzere, cephesini süsleyen muazzam kireçtaşı kornişler ve bitkisel kabartmalar bakımsızlıktan dolayı kararmış ve gevşeyerek dökülmeye başlamıştır. Geçmiş yıllarda cephesinden sokağa düşen 6 metrelik taş korniş, yapının olası bir İstanbul depreminde ne kadar büyük bir risk altında olduğunu gözler önüne seriyor.

Hisseli özel mülkiyet yapısı, hukuki karmaşalar ve bürokratik engeller nedeniyle 2018 yılında Koruma Kurulu’ndan geçen restorasyon projesi bir türlü fiiliyata dökülemedi. Bu harap görüntüye rağmen hanın içinde yaşam ve ticaret hala devam ediyor. Zemin katında berber, restoran ve mağazalar işletilirken, birinci katında ise 1950’li yıllardan beri semt hafızasının bir parçası olan İstanbul 6. Noterliği aktif olarak hizmet vermeyi sürdürüyor. Üst katlar ise tamamen atıl ve depo olarak kullanılmakta.

Arnavut milletinin tarihsel mirasını, Giulio Mongeri’nin tasarım dehasını ve Mimar Kemalettin’in çalışma odasının kokusunu duvarlarında barındıran Vlora Han, kendisini küllerinden doğuracak o titiz restorasyon gününü bekliyor.

Haber dernenirken Seda Özen Bilgili’nin X görsellerinden yararlanılmıştır.
#ARNAVUTHABER