Balkan Muhacirlerinin Sadakat Çemberinde: Mustafa Kemal Samsun’da! 🇹🇷

19 Mayıs 1919 sabahı Bandırma Vapuru Samsun’a yanaştığında, limanda ve şehirde sıradan bir karşılama değil, adeta satranç hamlelerini andıran çok ciddi bir askeri ve istihbari gerilim yaşanıyordu.

Tarihi kayıtlara, dönemin şahitliklerine ve hatıratlara bakıldığında, İngilizlerin müdahale niyetine ve limandaki o kritik saatlere dair öne çıkan çok önemli detaylar mevcuttur:

💠 İngiliz İstihbaratının Kuşkusu ve Geciken “Tutuklama” Emri

İngilizler, Mustafa Kemal Paşa’ya 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a gidiş vizesini resmi görev tanımına (bölgedeki asayişi sağlamak ve Türklerin elindeki silahları toplamak) istinaden vermişlerdi. Ancak Mustafa Kemal’in yanına aldığı karargah heyetindeki isimlerin niteliği (hepsinin önde gelen, savaş tecrübesi yüksek ve itaat etmeyecek milliyetçi subaylar olması) İngiliz işgal komutanlığını ve istihbaratını son anda kuşkulandırdı.

Bandırma Vapuru İstanbul’dan ayrıldıktan sonra, İngiliz Karadeniz Ordusu Komutanlığı, geminin geri çevrilmesi ya da yolda durdurulması yönünde bir destroyer görevlendirdi ancak kaptan İsmail Hakkı Durusu’nun kıyıya yakın ve korunaklı rotası sayesinde bu takip atlatıldı.

Gemi Samsun’a vardığında, Londra ve İstanbul’daki işgal karargahları arasındaki telgraf trafiğinde “Müfettişin görevini aşabileceği ve tutuklanması gerektiği” yönündeki görüşler netleşmeye başlamıştı.

💠 Tütün İskelesi’ndeki İngiliz Yüzbaşı ve Etten Duvar

Bandırma Vapuru Samsun açığına demlediğinde, Samsun’daki İngiliz İşgal Kuvvetleri Askeri Kontrol Subayı Yüzbaşı L. H. Hurst, limandaki durumu denetlemekle görevliydi. Bazı yerel hatıralarda ve o dönemi yaşayanların aktardığı anlatılarda, limandaki İngiliz müfrezesinin hareketlendiği ve Paşa karaya ayak basarken resmi makamların ötesinde bir engelleme veya gözdağı verme niyeti taşıdığı belirtilir.
Ancak İngilizlerin hesaba katmadığı şey, Samsun halkının ve çevre ilçelerin çoktan organize olduğuydu.

💠 Bafra ve Çevre Bölgelerin “Kuvayı Milliye” Barajı

Samsun o dönemde Pontus çetelerinin saldırıları altında olduğundan, bölgede özellikle Bafra ve Alaçam hatlarında teşkilatlanmış, silahlı Türk milis güçleri bulunuyordu. Bunların önemli bir kısmı, 1912 Balkan Savaşları sonrasında yurtlarından göç etmek zorunda kalmış, acıyı ve savaşı iyi bilen Balkan ve Arnavut muhacirleriydi.

Mustafa Kemal Paşa’nın geleceği haberi yerel telgraf ağı ve vatansever memurlar vasıtasıyla bu milis güçlerine ulaştırılmıştı.

19 Mayıs sabahı liman çevresinde, iskelenin gerisinde ve sokak aralarında toplanan kalabalığın sadece sivil halktan ibaret olmadığı; kıyafetlerinin altında kamaları, omuzlarında mavzerleri olan bu göçmen Kuvayı Milliyecilerin liman çevresinde adeta stratejik bir güvenlik çemberi oluşturduğu görülmüştür.

İngiliz askeri yetkilileri, iskele binasından ve devriye noktalarından dışarıya baktıklarında, karşılarında uysal bir kalabalık değil; her an çatışmaya hazır, silahlı ve kararlı bir halk iradesi gördüler. Şehirdeki az sayıda İngiliz askerinin, böylesine kenetlenmiş bir kitleye müdahale etmeye kalkışmasının şehirde infiale yol açacağını ve kendi birliklerinin imha olacağını fark ederek geri adım attılar.

💠 İlk Karşılaşma ve Kurtuluşun İlk Kıvılcımı

Nitekim Mustafa Kemal Paşa karaya çıkıp ilk olarak Mıntıka Palas Oteli’ne yerleştiğinde, Yüzbaşı Hurst ve İngiliz subayları onu ziyaret etmek ve niyetini anlamak zorunda kalmışlardır. Paşa, İngiliz subayının karşısında son derece dik durmuş, buraya asayişi sağlamaya geldiğini belirterek onları diplomatik olarak da boşa düşürmüştür.
İngilizler tam olarak ne olduğunu anlayana ve İstanbul Hükümeti’ne baskı kurup Mustafa Kemal’i geri çağırtana kadar, Paşa çoktan Samsun’daki milislerle bağ kurmuş ve güvenli bölge olan Havza’ya geçmek üzere planlarını tamamlamıştı.

İngiliz süngülerinin gölgesinde ama o yiğit milislerin ve Balkan muhacirlerinin etten duvarı sayesinde Mustafa Kemal Paşa Samsun’a güvenle adım attı, planlanan esaret hamlesi ise milletin iradesiyle bozuldu.

#arnavuthaber #19mayıs #MustafaKemal