Tarih Boyunca Ürdün’e Arnavut Yerleşimi

Ürdün Arnavutlarının Tarihsel Arka Planı

Ürdün Arnavutları (Arnaoutlar), Ürdün toplumunun entelektüel, dini, akademik ve sosyal açıdan en saygın, eğitim seviyesi en yüksek azınlık gruplarından biridir. Çoğunluğu başkent Amman’da yaşar ve kültürel bağlarını korumakla birlikte Ürdün kimliğiyle tamamen bütünleşmişlerdir.

Ürdün’deki Arnavut varlığı temelde iki büyük tarihi dalgaya dayanır:

Osmanlı Dönemi (19. Yüzyıl):

A Osmanlı İmparatorluğu döneminde Balkanlar’dan Ürdün (Mavera-i Ürdün) topraklarına yönelik gerçekleşen ilk önemli göç dalgalarından biri, 19. yüzyılın ilk yarısında Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın bölgeye düzenlediği askeri seferler ve buradaki idari yapılanmasıyla doğrudan bağlantılıdır. Mehmed Ali Paşa’nın ve oğlu İbrahim Paşa’nın Levant (Şam/Bilad-ı Şam) bölgesindeki hakimiyeti sırasında, orduda görev yapan çok sayıda Arnavut asker, subay ve aileleri, bölgede asayişi sağlamak, stratejik kaleleri korumak ve yeni yerleşim birimleri kurmak amacıyla Ürdün ve çevresine yerleştirilmiştir. Kavalalı döneminde bölgeye intikal eden bu askeri unsurlar, zamanla yerel halkla bütünleşerek bugünkü Ürdün Arnavut toplumunun köklü ve tarihi ilk nüvelerini oluşturmuş, bölgenin sosyo-kültürel ve mimari yapısına kalıcı izler bırakmışlardır.

B Osmanlı İmparatorluğu’nun Balkanlar’daki egemenliğinin zayıflamasıyla (özellikle 1877-1878 Rus-Osmanlı Savaşı ve Balkan Savaşları sonrası) Kosova, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya bölgelerinden göç eden Müslüman Arnavutlar, Osmanlı tarafından o dönem Suriye Vilayeti’ne bağlı olan Amman ve çevresine (Transjordan) yerleştirilmiştir.

Yugoslavya Dönemi (20. Yüzyıl):

İkinci Dünya Savaşı sonrasında ve özellikle 1950-1960’larda, o dönemki komünist Yugoslavya rejiminin (özellikle Aleksandar Ranković dönemi) baskılarından kaçan Kosovalı ve Makedonyalı Arnavut aileler Ürdün’e sığınmış ve Kraliyet ailesi tarafından sıcak karşılanmıştır.

Ürdün’ün tanınmış Arnavutları

Ürdün’ün En Tanınmış Ünlü Arnavut Kökenlileri
Ürdün’deki Arnavut topluluğu, özellikle İslam alimleri, tarihçiler, sanatçılar ve sporcular çıkarma konusunda oldukça üretkendir. Soyadları genellikle kökenlerini belirtecek şekilde el-Albani veya el-Arnaout (Arnaût) şeklindedir.

Şeyh Muhammed Nasîrüddin el-Elbânî (1914 – 1999)
Kimdir: 20. yüzyıl İslam dünyasının en büyük hadis alimlerinden (muhaddis) biridir.
Önemi: Arnavutluk’un İşkodra (Shkodra) şehrinde doğmuş, ailesiyle önce Şam’a göç etmiş, ömrünün son dönemini ise Ürdün’ün başkenti Amman’da geçirmiştir. Hadis ilmi üzerine yazdığı yüzlerce ciltlik eser dünya genelinde otorite kabul edilir. Mezarı Amman’dadır.

Prof. Dr. Muhammed Mufaku el-Arnaout (Muhamed Mufaku)
Kimdir: Orta Doğu’nun en tanınmış tarihçilerinden, akademisyen ve yazardır.
Önemi: Şam doğumlu Kosova asıllı bir Arnavuttur ancak akademik kariyerinin büyük bölümünü Ürdün Al-Bayt Üniversitesi’nde Tarih Profesörü olarak geçirmiştir. Balkanlar-Arap dünyası ilişkileri ve Orta Doğu’daki Arnavut diasporası üzerine dünyadaki en yetkin isimlerden biridir. Priştine Bilim ve Sanat Akademisi üyesidir.

Şeyh Şuayb el-Arnaût (1931 – 2016)
Kimdir: İslam dünyasında el yazması eserlerin tahkiki (kritik analizi ve yayına hazırlanması) konusunda devrim yapmış çok ünlü bir hadis ve fıkıh alimidir.
Önemi: Ailesi Kosova’dan Şam’a göç etmiş, kendisi ise ömrünün son onlarca yılını Ürdün’de geçirmiş ve burada vefat etmiştir. Ürdün Kraliyet ailesi ve ilim çevreleri tarafından en üst düzeyde saygı gören bir isimdi.

Batoul Arnaout (Betül Arnavut)
Kimdir: Ürdün’ün modern dönemdeki en ünlü kadın sporcularından, aktivist ve girişimcidir.
Önemi: Eski bir milli squash (duvar tenisi) oyuncusudur. Ürdün sokaklarında bisiklet süren ilk ve en öncü kadın sporculardan biri olarak tanınır. Dezavantajlı bölgelerdeki çocuklara ve genç kızlara spor imkanı sağlamak amacıyla kurduğu BOOST (Better Opportunities and Options for Sports Today) adlı sivil toplum kuruluşuyla Orta Doğu’da toplumsal dönüşüme öncülük etmektedir.

Şefket Gavoçi (Shawkat Gavotchi / Shefqet Gavoçi)
Kimdir: (1918–2020), Enver Hoca rejiminden kaçarak 1946 yılında Suriye, Şam’a yerleşen ve hayatının büyük bir bölümünü burada geçiren Arnavut kökenli bir yazar ve eğitimciydi. İşkodra kökenli ünlü Gavoçi ailesine mensup, Ürdün ve Levant bölgesinde tanınmış bir yazar, eğitimci ve düşünürdür. Topluluğun kültürel hafızasını korumak için önemli edebi ve pedagojik çalışmalar yapmıştır.

Vehbî Süleyman Gavoçi (1923-2013). Şefket (Shefqet) Gavoçi’nin kardeşi, tanınmış İslam alimi ve eğitimci Ailenin bir diğer kardeşi ise Şam ve Suriye bölgesindeki öğrencilere büyük yardımları dokunan Nuh Gavoçi’dir.

Sosyal Statüleri: Ürdün’deki Arnavutlar (Arnaoutlar) dürüstlükleri, ticari başarıları ve yüksek eğitim seviyeleriyle bilinirler. Amman’da mimarlık, tıp, mühendislik ve akademide çok sayıda Arnaout soyadlı Ürdün vatandaşı ülkenin elit tabakasını oluşturmaktadır.