İtalya’da Arbëreshë Arnavut Yerleşimi -

İtalya’da Arbëreshë Arnavut Yerleşimi: Tarih, Nüfus, Göçler ve Yaşayan Gelenekler

Arbëreshëlar (İtalya Arnavutları), 15. yüzyıldan itibaren Balkanlar’dan İtalya’nın güneyine ve Sicilya’ya göç ederek bu bölgelerde yüzyıllardır özgün kültürlerini, dillerini ve geleneklerini korumayı başarmış tarihi bir Arnavut topluluğudur.

1. Tarihi Arka Plan ve İtalya’ya Göç Dalgaları

Arbëreshë topluluğunun İtalya coğrafyasına yerleşimi tek bir anda gerçekleşmemiş, 14. yüzyılın sonlarından 18. yüzyıla kadar süren birkaç ana dalga halinde şekillenmiştir:

Erken Dönem ve Askeri Hizmetler (1399–1440): İlk temaslar, Napoli Krallığı ile yapılan ittifaklar ve askeri hizmet amacıyla gerçekleşti.
Gjergj Kastrioti (İskender Bey) Dönemi (1461–1468): İskender Bey’in Napoli Kralı I. Ferdinando’ya sağladığı askeri destek karşılığında Arnavut soylularına ve askerlerine Güney İtalya’da topraklar tahsis edildi.
Akrotiri ve Kale Kayıpları Sonrası Büyük Göç (1468–1506): İskender Bey’in ölümünün ardından Osmanlı Devleti’nin Kruja, Shkodra ve Durrës’i kontrol altına almasıyla en büyük kitlesel göç dalgası yaşandı. On binlerce Arnavut aile Adriyatik ve İyon denizlerini geçerek İtalya’ya sığındı.
Mora (Peloponez) ve Koroni Göçleri (1532–1534): Mora Yarımadası’ndaki Koroni kalesinin düşmesiyle bölgede yaşayan Arnavutlar da İtalya’nın güneyine (özellikle Basilicata ve Calabria) yerleştirildi.

2. Coğrafi Dağılım ve Nüfus Yapısı

Geleneksel Arbëreshë yerleşimleri İtalya’nın güneyindeki 7 ana bölgeye yayılmıştır:

Calabria (Kalabriya): Nüfusun ve yerleşimlerin en yoğun olduğu bölgedir (Örn. Cosenza çevresi: San Demetrio Corone, Spezzano Albanese, Frascineto).
Sicilya (Sicilia): Özellikle Piana degli Albanesi (Arbëreshë kültürünün Sicilya’daki en önemli merkezidir) ve Santa Cristina Gela.
Apulia (Puglia): Taranto ve Foggia çevresindeki köyler (San Marzano di San Giuseppe vb.).
Basilicata: Potenza vilayetinde yer alan San Paolo Albanese ve San Costantino Albanese.
Molise: Campobasso vilayetindeki Ururi, Portocannone, Campomarino.
Campania & Abruzzo: Daha küçük ölçekli tarihi yerleşim izleri.

Güncel Nüfus

Toplam Arbëreshë Kökenli Nüfus: İtalya genelinde 200.000 ile 400.000 arasında Arbëreshë soyundan gelen birey yaşadığı tahmin edilmektedir.
Aktif Anadil (Arbëresh) Konuşan Sayısı: Yaklaşık 80.000–100.000 kişi günlük yaşamda veya kültürel etkinliklerde dili aktif olarak korumaktadır.

3. İtalya’dan Dünya Coğrafyasına İkinci Göçler

19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında Güney İtalya’da yaşanan ekonomik krizler, kuraklık ve tarımsal zorluklar nedeniyle Arbëreshë toplulukları İtalya’dan da dışarıya göç vermiştir:

Latin Amerika: Özellikle Arjantin (Buenos Aires ve çevresi), Uruguay ve Brezilya. Arjantin’deki Arbëreshë diasporası günümüzde halen kendi dernekleriyle kültürlerini yaşatmaktadır.
Kuzey Amerika: Amerika Birleşik Devletleri (New Orleans, New York, Chicago, Philadelphia) ve Kanada.
Kuzey İtalya: 1950’li yıllardan itibaren İtalya’nın sanayileşen kuzey kentlerine (Milano, Torino, Cenevre) iç göç verilmiştir.

4. Günümüze Ulaşan ve Korunan Gelenekler

Arbëreshëlar, 500 yılı aşkın süredir İtalyan coğrafyasında yaşamalarına rağmen kimliklerini korumayı başarmıştır:

1. Dil: Gjuha Arbërisht

Orta Çağ Arnavutçası olan Tosk diyalektinin arkaik bir formudur.
İçinde modern Türkçe, İtalyanca ve Yunanca ödünç kelimeler barındırmamakta; 15. yüzyıl Arnavutçasının fonetik ve gramer yapısını korumaktadır.

2. Dini İnanç ve Doğu Roma -Yunan Katolik Ayini (Rito Bizantino)

Arbëreshë topluluğunun büyük çoğunluğu Roma Katolik Kilisesi’ne bağlı olmakla birlikte, ibadetlerinde Bizans/Doğu Ayini yöntemini kullanırlar.
Dini törenlerde Grekçe ve Arbëresh dili kullanılır; kilise mimarisi ve ikonografiler Doğu Hristiyanlığı geleneklerini yansıtır (Lungro ve Piana degli Albanesi Piskoposlukları).

3. Geleneksel Kıyafetler (Leshteret / Stoli)

Özellikle düğünlerde, dini bayramlarda ve festivallerde giyilen altın işlemeli, ipek ve kadife kumaşlardan yapılan geleneksel kadın ve erkek giysileri, Balkan Arnavut giyim tarzının 15. yüzyıldaki zarafetini taşır.

4. Sözlü Edebiyat ve Müzik (Vjershë)

İskender Bey’in kahramanlıklarını, vatana duyulan özlemi ve aşkı konu alan Vjershë adı verilen polifonik (çok sesli) halk şarkıları nesilden nesile aktarılmaktadır.

5. Kutlamalar ve Şenlikler

Pashkët (Paskalya): Bizans geleneğine göre kutlanan Paskalya dönemi, Arbëreshë köylerinde en görkemli dini ve kültürel etkinliktir.
Vallja Festivali: İlkbaharda (genellikle Paskalya’yı takip eden Salı günü) düzenlenen ve halkın geleneksel kıyafetlerle zincir dansı oluşturarak kahramanlık türküleri söylediği tarihi festivaldir.

arnavuthaber