Şehit Azem Bejta Galica

Şehit Azem Bejta Galica

D; 10 Aralık 1889 Skenderay Kosova
Ö; 15 Temmuz 1924 Yunik Kosova,

Tanınan adıyla Azem Galica, Balkan harbi sonrası yaşanan Sırp işgalinden Kosova’nın kurtarılması ve Arnavutluk ile birleşmesi için mücadele etmiş milliyetçi Arnavut direniş lideri.

Azem Bejta, Osmanlı İmparatorluğu’nda, Kosova Vilayeti’ne bağlı Skenderay kasabasına bağlı Galica köyünde dünyaya geldi. Babası Bejta Galica da, Arnavutluk’un bağımsızlığı ve Sırbıstan’dan ayrı müstakil bir devlet olması için Osmanlı İmparatorluğu ve Sırplara karşı mücadele eden ve bu uğurda şehit olan Arnavut milliyetçidir.

Azem, babasının izinden giderek 1912 yılında Kosova’yı işgal eden Sırbistan Krallığına karşı mücadeleye başladı. Kosova’da 1912-1914 arasında Sırp işgal yönetimine karşı girişilen silahlı mücadelenin en önde gelen liderlerinden birisiydi.

Balkan Savaşları’nda ve I. Dünya Savaşı’nın başlarında Kosova’yı işgal eden Sırp kuvvetlerine karşı, emrindeki savaşçılarla birlikte kahramanca mücadele etti. Sırp hedeflerine önemli saldırılar düzenledi.

1915–16 yılının kış aylarında Bulgaristan ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu birlikleri Kosova’yı işgal edince Sırp işgal güçleri geri çekilmek zorunda kaldı. Azem Galica, bu sefer de yeni işgalcilere karşı silahlı mücadele vermeye başladı.

Yeni işgalciler, Arnavutluk bayrağının özgürce ülkede dalgalanabileceğini garanti edip, ülkede 300 yeni Arnavut okulunun açılacağını belirtmenim yanı sıra Hristiyan ve Müslüman Arnavutlara tam bir ibadet serbestisi tanıyacaklarını vadediyorlardı. Arnavutlara tanınacak haklardan dolayı Luigj Gurakuqi, Prenk Bib Doda ve Feyzi Bey Alizoti gibi önde gelen Arnavut politikacı ve toplum önderinin teşvikiyle, Galica Avusturya ve Bulgaristan işgal kuvvetlerine karşı silahli mücadeleyi bıraktı.

Avusturya Macaristan ve Bulgaristan’ın 1 Dünya savaşından mağlup ayrılmasıyla 1918’de Sırp Ordusu yeniden Kosova’yı işgal etti. I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan barış anlaşmasına göre, 1 Aralık 1918 tarihinde, Kosova Yugoslavya Krallığı’nın bir parçası haline geldi. Bu gelişmeler üstüne Azem Galica bir kez daha silahlı mücadeleyi başlattı.

Sırp işgalinden rahatsız olan Kosova Arnavutları İşkodra’da 1918 yılında Priştineli Hasan Bey önderliğinde kurulan Kosova Milli Savunma Komitesi adıyla örgütlenmeye başladılar. Temel gayeleri ise Kosova ve Arnavutluk’un birleşmesiydi.

Bayram Curri ve Priştineli Hasan Bey gibi diğer önde gelen Arnavut liderler, Azem Galica önderliğinde Kosova’nın, Yugoslavya tarafından ilhak edilmesine karşı gerilla mücadelesini başlattılar. İsyan Galica’nın memleketi Drenica’da patlak verdi. On bin kadar Arnavut Sırp işgaline karşı aktif olarak silahlı direnişe katıldı.

Azem Galica’nın eşi Kerime Radişeva’da (Shote Galica) onunla birlikte savaşıyordu. Yaptıkları silahlı mücadele sonucu Küçük Arberia adı verilen alanda 3 köyü kapsayan bölgeyi hakimiyetleri altına aldılar. 1924 yılına kadar pek çok Sırp hedefine gerilla saldırısı düzenlediler.

Fakat Yugoslavya Krallığı, bölgeyi tekrar işgal etmek üzere, askerî birliklerini Drenica’ya sevk etti. Çıkan çatışmalarda Azem Galica yaralandı ve kısa bir süre sonra, 15 Temmuz 1924 tarihinde hayatını kaybetti. Vasiyeti üzerine naaşı, Sırp işgalcilerin eline geçmemesi için, Drenica yakınlarında bir mağaraya savaşçıları tarafından defnedildi. Naaşı 1971 yılında gizlendiği mağaradan alınıp köyü Galica’ya defnedildi.

Azem’in eşi Shote, Azem’in şehit olmasından sonra direniş hareketinin başına geçti ve Kosova’nın Yugoslav Sırp işgaline karşı savaşmaya devam etti. Kral Zog’un Aralık 1924’te Cumhuriyeti yıkıp iktidara gelmesini sağlayan ve onu destekleyen Sırp birliklerine karşı Has ve Luma’da Bajram Curri ile birlikte savaştı ve 1926’da ağır yaralandı, savaşçıları onu Arnavutluk’a götürmeye ikna edene kadar Kosova’daki savaşa liderlik etmeye devam etti. Shote Galica, direniş sırasında şehit olan savaşçıların geride bıraktığı yetim çocuklara bakarken, savaşta aldığı ağır yaraların oluşturduğu rahatsızlıklar sonucu 1927’de yoksulluk içinde vefat etti. Shota Galica’ya Zogu rejiminden hiçbir tıbbi veya sosyal destek verilmedi.

Kral Zogu Sırplar ile işbirliği yapmış ve Azem Beyta önderliğindeki direniş hareketine Arnavutluk üzerinden giden yardımı kesmiştir. Buna rağmen Direniş hareketi 2. Dünya savaşına kadar Kosova dağlarında varlığını az da olsa sürdürmüştür.

Azem ve Shota Galica, ulusal kahramanlar olarak Arnavut Kosova direnişinin simgesi oldular. Uzun vadede Galica’nın ve diğer pek çok kişinin şehit olması, Kosova’daki baskı ve eşitsizliğe karşı Arnavut direnişini teşvik etti ve gelecek kuşaklara Kosova’nın Sırp işgalinden kurtarılması için örnek oluşturdu.