Türk tiyatro ve sinemasının en nev-i şahsına münhasır ustalarından biri olan Yılmaz Gruda; sadece bir aktör değil, aynı zamanda Attilâ İlhan ile birlikte Mavi Hareketi’nin temellerini atan güçlü bir şair, oyun yazarı, yönetmen ve çevirmendir. Paylaştığınız anma mesajında da belirtildiği gibi, kökleri Balkanlar’a uzanan sanatçı, ardında muazzam bir kültürel miras bırakmıştır.

İşte “Sanatın Şairi” Yılmaz Gruda’nın hayat hikayesi, kökenleri ve çok yönlü sanat kariyeri:

Kökeni ve Erken Yaşamı

Yılmaz Gruda, 14 Temmuz 1930 tarihinde İstanbul’da dünyaya geldi. Babası, bugün Karadağ (Montenegro) sınırları içinde kalan ve Arnavut nüfusun yoğun olarak yaşadığı tarihsel Gruda bölgesinden Türkiye’ye göç etmiş olan Arnavut kökenli Hasan Gruda’dır. Annesi Emine Mediha Gruda (Aytaç) Sanatçının soyadı da doğrudan bu köklü balkan aşiretinden – bölgesinden gelmektedir.
Eğitim hayatına İstanbul’da başlayan Gruda, Ankara Ticaret Lisesi’ndeki eğitimini yarıda bırakarak erken yaşta devlet memurluğu yapmaya başladı. Ankara’da Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’nda devlet memuru olarak çalışırken içindeki sanat ateşi onu bambaşka bir yola sevk etti.

Edebiyat Hayatı ve “Mavi Hareketi”

Yılmaz Gruda’nın sanat kariyeri oyunculuktan önce edebiyatla başladı. 1950’li yıllarda yazdığı şiirlerle adını duyurdu.

• Mavi Hareketi: Attilâ İlhan, Ahmet Oktay ve Ferit Edgü gibi isimlerle birlikte Türk edebiyat tarihinde önemli bir yer tutan “Mavi” dergisi etrafındaki toplulukta yer aldı. Garip akımının basitliğine ve toplumsal gerçekçiliğin tek düzeliğine karşı, daha zengin bir imge dünyasını ve yoğun bir görselliği savundu.
• Şiirlerinde geleneksel motifleri modern bir potada eritti ve Türk şiirine kendine has, yenilikçi bir soluk getirdi.

Tiyatro ve Sinema Kariyeri

Gruda, sahneye ilk adımını 1956 yılında kurulan efsanevi Cep Tiyatrosu’nda attı. Burası onun için profesyonel bir okul oldu.

Tiyatro Serüveni

• Cep Tiyatrosu’nun ardından Ankara Devlet Tiyatrosu bünyesinde çalıştı.
• Daha sonra İstanbul’a geçerek Muammer Karaca Tiyatrosu ve Türk tiyatrosunun mihenk taşlarından Devekuşu Kabare kadrolarında yer aldı.
• Sadece oynamakla yetinmedi; kurucusu olduğu ya da yönetmenliğini üstlendiği tiyatro topluluklarında çağdaş oyunları sahneye koydu, çeviriler yaptı ve kendi yazdığı oyunları izleyiciyle buluşturdu.

Sinema ve Televizyon Dünyası

Yeşilçam’ın en üretken karakter oyuncularından biri oldu. Genellikle canlandırdığı entelektüel, muzip, bazen sert ama her zaman derinliği olan karakterlerle hafızalara kazındı.

• 100’ün üzerinde film ve dizide rol aldı.
• Yabancı Damat dizisindeki “Celayir Usta”, Kavak Yelleri, İşler Güçler ve dijital platformlarda yayınlanan Şahsiyet gibi yapımlardaki rolleriyle genç kuşakların da büyük sevgisini kazandı.

Evlilikleri ve Aile Hayatı

Yılmaz Gruda’nın özel hayatı da dönemin sanat dünyasıyla iç içeydi. Hayatı boyunca üç evlilik yaptı:

1. Tolga Tiğin: İlk evliliğini yaptı ancak bu evlilik kısa sürdü.
2. Ayşen Gruda (Erman): 1965 yılında Türk sinemasının bir diğer devi Ayşen Gruda ile evlendi. Ayşen Hanım, evlendikten sonra Yılmaz Gruda’nın soyadını aldı ve boşandıktan sonra da bu soyadını sahnede kullanmaya devam ederek markalaştırdı. Bu evlilikten Elvan adında bir kızları dünyaya geldi. Çift, 1976 yılında yollarını ayırdı.
3. Türkan Gruda: 1985 yılında evlendiği Türkan Hanım ile uzun yıllar mutlu bir birliktelik yaşadı. Türkan Gruda 2014 yılında vefat etti.

Başlıca Eserleri

Şiir Kitapları

• Kuyumcular ve Şiir
• Çarmıhtaki Yeni Mehmet
• Birkaç Elma Çirişi
• Marathon “Bir Uzun Koşu”
• Kül Atışı
• Gelir Gider Divanı

Tiyatro Oyunları ve Romanları

• Tek Perdelik Dokuz Oyun (Yazarlık)
• Cam Kutudaki Ayak İzleri (Roman)
• Yeşilçam Kuşağı (Anı/İnceleme)

Vefatı

Yılmaz Gruda, ilerleyen yaşına rağmen setlerden ve yazmaktan hiç kopmadı. 90’lı yaşlarında bile kitap fuarlarına katılıyor, oyunculuk yapmaya devam ediyordu. Sağlık sorunları nedeniyle bir süredir tedavi gördüğü hastanede, 25 Temmuz 2023 tarihinde 93 yaşında aramızdan ayrıldı.
Vefat yıl dönümünde, balkanların esintisini Türk sanatına taşıyan bu çok yönlü, bilge ve ulu çınarı biz de saygı, rahmet ve özlemle anıyoruz. Mekanı cennet olsun.

arnavuthaber