İran Bugün “Mazlum” Gözükmek İstese de Masum Değil: Bölgesel Çıkarlar ve İnsan Bedeli

1) Arnavutluk’a Yönelik Siber Saldırı:

2022 yılında Arnavutluk, kamu internet kaynaklarının kapsamlı siber saldırı altında kaldığını duyurdu ve yaptığı soruşturma sonucunda saldırının İran İslam Cumhuriyeti tarafından gerçekleştirildiğini tespit ettiğini açıkladı. Bu eylem, dijital kamu hizmetlerini felç edip devlet verilerine sızmayı amaçlıyordu; Arnavutluk buna yanıt olarak İran’la tüm diplomatik ilişkileri kesti.

Olayın arka planında, Arnavutluk’ta barınan İran muhaliflerine yönelik Tahran’ın derin hoşnutsuzluğu olduğu belirtiliyor. Ancak bu siber saldırı, uluslararası hukuk açısından devletler arası bir saldırı olarak algılandı ve Batı ülkelerinden de İran’a yönelik kınamalar geldi.

Bu olay, Arnavutluk bağlamında kısa ama devlet destekli bir siber operasyon örneğidir — Arnavutluk’un iddiası devletler arası suçlamaya dönüşmüş, ilişkileri koparmıştır.

2) İran’ın Bölgesel Rolü: Stratejik Çıkarlar ve İnsan Kaybı

• Filistin – Hamas İlişkisi ve Gazze’deki Yıkım

İran, uzun yıllardır Filistin’deki radikal gruplar başta olmak üzere Hamas, İslami Cihad gibi aktörlerle ilişkilidir ve bu grupları İsrail karşıtı stratejik denklemlerde kullanmıştır. Bu destek, bölgesel gerilimi tırmandırmış; Gazze’deki çatışmalar büyük bir can kaybına dönüşmüştür.

Gazze’deki savaştaki genel ölü sayısının on binlerle ifade edilen düzeyde olduğu bildirilmektedir (örneğin 60.000+ Filistinli ölümü gibi resmi sağlık bakanlığı rakamları bulunmakta).

Bağımsız çalışmalar, iki yıl içinde Gazze’de yaşamını yitirenlerin sayısının 100.000’i aşmış olabileceğini öne sürüyor.

Bu tablo, İran destekli aktörlerin “mazlum Filistin halkı” söyleminden bağımsız olarak çatışmanın gerçek insani maliyetini ortaya koyuyor. Filistinliler bu mücadelede yalnızca bölgesel bir aktörün stratejik unsuru haline gelmiş, ağır bedeller ödemiştir. (Resmî ve akademik raporlar arasındaki farklar nedeniyle net rakamlar değişse de toplam ölüm sayısı ciddi düzeydedir.)

• Suriye İç Savaşı: İran’ın Jeopolitik Hamlesi ve Bedeli

İran, Suriye‘de Beşar Esad rejimini destekleyerek bölgedeki nüfuzunu artırmayı hedefledi. Tahran’ın bu cepheye askerî, lojistik ve ideolojik destek sağlaması, uzun süredir devam eden iç savaşın daha da kökleşmesine katkı sağladı.

Suriye iç savaşının toplam ölü sayısı için tahminler geniş bir aralıkta olsa da, yüz binlerce insanın öldüğü, sırf resmi tanımlı rakamların bile yüz binleri aştığı bilinmektedir.

Bu savaşta İran’ın müttefiki olan rejim güçleri ve milislerin, siviller üzerinde ağır sonuçlara neden olduğu da BM ve sivil toplum raporlarında yer almıştır. Bölgedeki kaos, sosyal yapıları, ekonomik hayatı ve milyonlarca insanın göçe zorlanmasına yol açmıştır.

3) İran’ın Bölgesel Stratejisi: Çıkar mı, İdeoloji mi?

İran’ın bölgesel politikaları genellikle ideolojik söylemlerle birleşse de, gerçek uygulamalarında net bir pragmatizm ve çıkar odaklı davranış gözlenir. Bu strateji, hem Şii nüfusu korumak gibi söylemlerle meşrulaştırılsa da, fiiliyatta sürekli bir vekil savaş stratejisi ile sonuçlanmıştır.

Bu yaklaşım bölgesel istikrarı derinden etkilemiş, ideolojik argümanların arkasına sığınarak bu aktörleri bir siyasi araç olarak kullanmıştır.

4) Kafkasya Politikaları ve Azerbaycan–Ermenistan Çatışması

İran, tarihsel olarak bir denge politikası izlemek yerine mezhep ve jeopolitik çıkarlar doğrultusunda hareket etmiş; Azerbaycan–Ermenistan çatışmasında tarafsızlığı koruyamamıştır. Bazı dönemlerde Ermenistan’a daha yakın durduğu, bunun Azerbaycan’la ilişkileri gerdiği değerlendirilmiştir.

Özellikle Zengezur Koridoru gibi stratejik konular, İran’ın bölgesel çıkar hesaplamalarını zorlaştırmıştır.

5) Sonuç: “Mazlumluk” Söylemi Gerçekten Bağlayıcı mı?

Bugün İran, dış politikadaki pek çok olayı “mazlum devlet” gibi göstermeye çalışıyor olabilir; ancak bölgesel pratikler ve sonuçlar, bu söylemin sadece bir yönüyle ilişkili olduğunu gösteriyor:

✔ Arnavutluk’a yönelik siber saldırı, bir uluslararası kriz yaratacak düzeye geldi.
✔ Filistin-İsrail çatışmasında İran destekli aktörlerin varlığı, toplam insan kaybı içinde önemli bir rol üstlendi.
✔ Suriye’de verilen destek, yüksek sayıda insan kaybı ve geniş sosyal yıkım ile sonuçlandı.
✔️Azerbaycan–Ermenistan çatışmasında tarafsızlığı koruyamamıştır. Bazı dönemlerde Ermenistan’a yakın durmuştur.

Sonuç olarak, İran’ın bölgedeki siyaseti yalnızca mazlumluk söylemleriyle açıklanamaz; aksine çıkar hedefleri, vekil savaş stratejileri ve ideolojik çıkarların iç içe geçtiği, bölgesel istikrarsızlığa katkı yapan karmaşık bir politika bütünü olarak analiz edilmelidir.
#arnavuthaber #analiz #iran