Brdo-Brijuni Süreci / Brdo-Brioni Zirvesi Nedir?

Brdo-Brijuni Süreci, Slovenya ve Hırvatistan tarafından 2013 yılında başlatılan çok taraflı bir diplomasi platformudur. Amaç, Batı Balkan ülkelerinin AB’ye entegrasyon sürecini desteklemek, bölgesel işbirliğini artırmak ve geçmiş çatışmaların gölgesindeki gerilimleri yatıştırmaktır.

Sürece katılanlar arasında AB üyesi ülkeler (Slovenya, Hırvatistan) ile Batı Balkan aday ya da potansiyel aday ülkeler (Arnavutluk, Sırbistan, Karadağ, Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek, Kosova) yer alır.

Zirve, genellikle liderler düzeyinde gerçekleşir ve ekonomi, altyapı, gençlik göçü, işgücü piyasası, adalet reformları, komşuluk ilişkileri gibi alanları kapsar.

2025’teki zirve, 5–6 Ekim tarihlerinde Arnavutluk’ta, Golem / Durrës (Golem’ın bir parçası olarak) bölgesinde düzenlendi. Zirvenin sloganı:

“Common interests, shared commitment for a common future: Together towards the EU”

Zirvenin Temel Konuları ve Mesajları

Zirvede öne çıkan başlık ve mesajlar şöyle:

1. AB Büyüme Planı / Growth Plan
   Batı Balkanlar için AB tarafından önerilen “Growth Plan” (6 milyar avro değerinde) zirvenin merkezinde yer aldı. Bu plan, bölge ülkelerinin tek pazara daha yaklaştırılması, altyapı ve ekonomi destekleri, reform teşvikleri gibi hedefleri içeriyor.
   Zirvede, planın uygulanma biçimleri, öncelikleri ve kaynakların dağılımı konuları ele alındı.
   Örneğin, haberlere göre Kosova bu plandan yaklaşık 880 milyon avro civarında fayda sağlayabilir.
2. Bölgesel İşbirliği ve Komşuluk İlişkileri
   Zirvede ülkeler arası işbirliğinin derinleştirilmesi, sınır ötesi projeler, altyapı bağlanırlığı, enerji, ulaşım ağları gibi konular vurgulandı.
   Ayrıca “iyi komşuluk” ilkesi zirvenin tartışma eksenlerinden biri oldu — geçmişten kalan anlaşmazlıkların diyalogla çözülmesi gerektiği mesajları verildi.
3. AB Entegrasyon Süreci, Reform Beklentileri
   Zirve katılımcıları, Batı Balkanların Avrupa perspektifinin canlı tutulması gerektiği mesajını ortak bildiriyle teyit ettiler.
   AB entegrasyonunun yavaş ilerlemesi, bazı üye devletlerin çekimserliği ve siyasi engeller eleştirildi.
   Arnavutluk tarafı, AB ile müzakerelerde ilerlemenin hedeflendiği ve reform sürecinin 2027’ye kadar teknik müzakerelerin tamamlanması gibi hedeflere sahip olduğu vurgulandı.
4. Güvenlik, Savunma İşbirliği ve Bölgesel Gerilimler
   Özellikle Kosova ve Sırbistan arasında süregelen gerilimler zirve boyunca göze çarptı. Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, zirve sonrası yaptığı konuşmada Sırbistan’ı eleştirerek “tehditin oradan geldiğini” ve ülkenin ordusunu güçlendireceklerini ifade etti.
   Osmani ayrıca, Sırp lider Aleksandar Vučić’in zirvede “hakaret” ve “arrogans” içeren bir tutumla katıldığını iddia ettiğini söyledi.
   Vučić cephesinden ise, AB üyeliğinin stratejik bir öncelik olduğu, Batı Balkan süreçlerinde net sonuç beklendiği vurgulandı.

Arnavutluk Açısından Zirve: Ne Anlam Taşıyor?

Arnavutluk, zirveyi ev sahibi olarak üstlendi ve konuşmalarında AB entegrasyonunun “ulusal misyon” olduğu yönünde güçlü mesajlar verdi:

Cumhurbaşkanı Bajram Begaj, zirve açılışında AB üyeliğini yalnızca politik bir hedef değil, ülkenin demokratik değerlerle bütünleşmesi açısından bir “ulusal misyon” olarak gördüğünü söyledi.

Begaj ayrıca, Arnavutluk’un AB ile müzakerelerde 6 kümeden 5’ini açtığını hatırlatarak, teknik müzakerelerin 2027’ye kadar tamamlanması ve 2030 yılına kadar tam üyelik hedefinin altını çizdi.

Ev sahibi ülke açısından bu zirve, Arnavutluk’un Batı Balkanlarda liderlik ve işbirliği merkezi rolünü pekiştirme imkânı sunuyor. Bölgede güven ve işbirliği inşa etmek, Arnavutluk’un jeopolitik konumundan kaynaklanan avantajları güçlendiriyor.

Ayrıca, zirve organizasyonu, Arnavutluk diplomasisine ve dış politika görünürlüğüne katkı sağlama fırsatı veriyor.

Arnavutluk’un hem AB’ye entegrasyon yolunda reformlarda ilerlemesi hem de bölge ülkeleriyle ilişkilerini geliştirmesi açısından bu zirve oldukça stratejik.

Kosova Açısından Zirve: Fırsatlar, Riskler, Beklentiler

Kosova için Brdo-Brijuni zirvesi hem diplomatik prestij hem de stratejik mesajların iletilmesi açısından önemli:

Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani’nin zirve sürecinde aktif rol aldığı ve Sırbistan’a yönelik sert eleştiriler yönelttiği görüldü. Osmani, “tehditin Sırbistan’dan geldiğini” ifade ederken, Kosova’nın savunma ve ordu kapasitesini güçlendirme kararlılığını vurguladı.

Osmani ayrıca, Sırp liderin zirveye hakaret ve küçümseyici üslupla geldiğini ve toplantıyı baltalama niyeti taşıdığını söyledi. Fakat ortak bildirinin oybirliğiyle kabul edildiğini belirtti.

Zirvedeki büyüme planından Kosova’nın pay alması planlanıyor: yaklaşık 880 milyon avro gibi bir tutar medyada zikrediliyor. Bu kaynak, altyapı yatırımları, ekonomik kalkınma veya gençlerin ülkede kalmasını teşvik eden projelere yönlendirilebilir.

Ancak Kosova’nın AB sürecinde karşılaştığı engeller de gündeme geldi: Osmani, 2022’de adaylık başvurusu yapılmasına rağmen, bazı AB üye devletlerin siyasi engellemeleri nedeniyle Komisyon’un aday statü talebini değerlendirmediğini öne sürdü.

Bu açıdan Kosova, zirveyi hem dış dünyaya reform ve istikrar mesajı verme hem de AB nezdinde diplomatik baskı aracı olarak kullanma fırsatı olarak değerlendirdi.

Diğer yandan, Kosova için bir risk de bölgesel gerilimlerin artırılmasıdır. Sırbistan ile ilişkiler zaten hassas; zirvede karşılıklı ithamların gündeme gelmesi, diyalog süreçlerinde tıkanma yaratabilir.

Olası Sonuçlar, Etkiler ve İzlenecek Gelişmeler

Zirvenin ardından izlenmesi gereken başlıca noktalar ve olası etkiler:

Alan Olası Sonuç / Etki Kritik Gelişme

AB Entegrasyonu Zirve ortak bildirisi, Batı Balkanların AB perspektifini canlı tutma yönündeki kararlılığı vurguluyor. AB üye devletlerin ve Komisyon’un bu bildirileri ne kadar dikkate alacağı, somut adımlar atıp atmayacağı kritik.
Büyüme Planı Uygulaması Planın kaynak tahsisi, projelerin seçimi ve hızlı uygulanması memnuniyet yaratabilir; özellikle altyapı, dijital dönüşüm, tarım sektörüne yatırım olarak geri dönebilir. Ülkelerin projeleri iyi planlaması, kapasiteye sahip olması ve yolsuzluk / idari engelleri aşması gerekecek.
Kosova-Sırbistan İlişkileri Zirvede sert mesajlar verilmiş olsa da, iki ülke arasında diyalog ve müzakerelerin sürdürülmesi gerekecek. AB veya diğer arabulucuların sürece müdahalesi, Kuzey Kosova’daki durum, Sırp azınlıklarla ilişkiler gibi konular kritik olacaktır.
Diplomatik Katma Değer Kosova ve Arnavutluk, diplomatik platformda daha etkin görünürlük kazandı. Diğer Batı Balkanlar ve AB nezdinde prestij artırabilir. Bu avantajların sürdürülebilir olması, vaad edilen projelerin hayata geçmesiyle ölçülecek.
Gençlik ve Göç Zirvede göçün önlenmesi, iş olanaklarının artırılması, genç beyin göçü tersine çevrilmesi gibi konular da konuşuldu. Gerçek hayata geçecek projeler (teknoloji merkezleri, girişimcilik destekleri, eğitim programları) etkili olmalı.

Değerlendirme ve Son Sözler

Bugünkü ve dünkü Brdo-Brijuni zirvesi, Batı Balkan ülkeleri için özellikle AB perspektifini canlı tutma, reformlara ivme kazandırma ve bölgesel işbirliğini güçlendirme açısından önemli bir diplomatik araç işlevi gördü.

Arnavutluk ev sahibi olarak bu süreci kendine avantaj üretme, bölgedeki rolünü güçlendirme açısından kullanmaya çalıştı.

Kosova ise zirveyi hem reformist bir imaj sergileme hem de Sırbistan’a karşı stratejik mesaj verme fırsatı olarak değerlendirdi; ancak AB sürecindeki engeller ve bölgesel gerilimler hala büyük risk unsurları.

Zirvenin gerçek etkisi, önümüzdeki aylarda projelerin başlatılması, kaynakların dağıtılması ve reformların uygulamada somut başarıya dönüşmesine bağlı olacak.