ARNAVUTLAR VE KUZEY MAKEDONYA CİDDİ AVRUPA ENTEGRASYONU SINAVALARI KARŞISINDA

Asıl soru sadece Kuzey Makedonya’nın Avrupa yoluna devam edip etmeyeceği değil, siyasi elitlerinin Avrupa geleceğinin kapsayıcı diyalog, demokratik uzlaşı, birlikte yaşam ve vatandaşlarına karşı tarihi sorumluluk üzerine inşa edildiğini anlayıp anlamayacağıdır. Tarih, geleceğe “kırmızı çizgiler” koyanları değil, krizler ve bölünmeler üzerinde köprüler kurma siyasi cesaretini gösterenleri hatırlayacaktır.

Prof. Dr. Skender Asani

Avrupa entegrasyonuna olan bağlılık, 90’lı yıllarda devletin kuruluşundan bu yana Kuzey Makedonya vatandaşlarının en yüksek siyasi ve sivil önceliklerinden biri olmuştur. On yıllar boyunca vatandaşlar, Avrupa projesinin istikrarı, işleyen bir demokrasiyi, etnik rütbeler arası eşitliği ve kurumsal ilerlemeyi garanti edeceğine olan inançlarına güvenlerini, sabırlarını ve iyimserliklerini yatırdılar. Bu yolculuk, Avrupa-Atlantik yapılarına doğru atılan neredeyse her adıma, bazen jeopolitik ajandaları olan dış faktörlerin tetiklediği, bazen de reformları ve devlet konsensüsünü frenleyen iç siyasi dinamiklerin ürettiği yeni engellerin eşlik ettiğini göstermektedir.

Avrupa entegrasyon süreci; gecikmeler, belirsizlikler ve tekrarlanan krizlerle karakterize edilen, sivil ideallerin sıklıkla kısa vadeli siyasi hesaplarla çatıştığı uzatmalı bir çabaya dönüşmüştür. Şu anda bu süreç, sadece devletin stratejik yönünü değil, aynı zamanda demokratik kimliğini, çok etnikli karakterini ve Avrupa projesinin bölgedeki güvenilirliğini de etkileyecek bir dönüm noktasında bulunmaktadır.

Kuzey Makedonya’da son dönemde yaşanan ve üst düzey devlet yetkililerinin anayasa değişikliklerini reddetmesi ile “kırmızı çizgiler” belirlemesine ilişkin açıklamalarına yansıyan siyasi gelişmeler; ülkenin iç istikrarı ve stratejik Avrupa-Atlantik yönelimi açısından potansiyel olarak uzun vadeli sonuçlar doğuracak yeni bir kurumsal ve diplomatik gerilim aşamasının başladığına işaret etmektedir. Dışişleri Bakanı Timço Mucunski’nin, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset’nin huzurunda devletin “anayasa değişikliklerine hazır olmadığı” yönündeki açıklaması, sadece sıradan bir siyasi duruş veya iç prosedür tartışmasının bir parçası olarak görülmemelidir. Aksine bu, entegrasyon paradigmasından kademeli olarak uzaklaşan ve uluslararası ortaklara karşı daha çatışmacı bir retorik aşamasına giren resmi söylemdeki net bir değişimin sinyalini vermektedir.

Bu durum, Avrupa Parlamentosu’nda Haziran ortasında yapılması beklenen ve AP Milletvekili Thomas Waitz’in Kuzey Makedonya’nın ilerleme raporunu sunacağı önemli tartışmanın arifesinde gerçekleşmektedir. Diplomatik ve siyasi analizlere göre bu tartışma, son yılların en hassas ve en çok tartışılan oturumlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Tartışmanın odak noktası sadece anayasa değişikliği sürecinin engellenmesini değil, aynı zamanda demokratik işleyiş, Avrupa standartlarına uyum ve anayasal çerçevenin çok etnikli karakterinin korunmasına yönelik endişeleri de kapsayacaktır. Avrupa Parlamentosu’nun gelecekteki kararı, uyarıcı ve eleştirel bir siyasi ton alabilir; bu da Kuzey Makedonya’nın Avrupa entegrasyon sürecinin belirleyici bir aşamada, potansiyel olarak uzatılmış kurumsal ve diplomatik izolasyonun son etaplarından birinde bulunduğunu gösterebilir.

Mevcut durumun endişe verici bir başka yönü de, uluslararası çevrelerde, kurumsal merkeziyetçilik politikaları, kolektif hakların göreceli hale getirilmesi ve etnik gruplar arası gerilimlerin artması sonucunda Ohrid Çerçeve Anlaşması’nın özünün kademeli olarak zayıfladığına dair artan algıdır. Tarihsel olarak ülkedeki istikrar ve birlikte yaşamın temeli olarak kabul edilen Ohrid Anlaşması siyasi ağırlığını kaybediyor gibi görünmektedir. Arnavutça dilinin kullanımı, kurumsal temsil ve etnik dengeler gibi konular, anayasal düzenin değiştirilemez ilkeleri olarak değil, giderek daha fazla sıradan siyasi temalar olarak ele alınmaktadır. Bu durum, özellikle Ohrid Anlaşması’nı siyasi ve kurumsal varlıklarının garantisi olarak gören Arnavutlar arasında siyasi ve psikolojik bir güvensizlik yaratmaktadır.

Siyasi iletişim analizi perspektifinden bakıldığında, mevcut hükümet retoriiği, krizin sorumluluğunun dışarıya kaydırıldığı ve uluslararası aktörlerin egemenliğe ve ulusal kimliğe yönelik bir engel olarak sunulduğu tipik bir “siyasi kuşatılmışlık” anlatısı modelini temsil etmektedir. Bu model genellikle meşruiyet krizi veya reform gecikmeleriyle karşı karşıya kalan hükümetler tarafından, duygusal ve milliyetçi söylemler aracılığıyla iç kamuoyunu mobilize etmek amacıyla kullanılır. Kuzey Makedonya örneğinde bu yaklaşım, etnik kutuplaşmayı derinleştirebileceği, Avrupa-Atlantik ortaklarıyla gerilimi artırabileceği ve vatandaşların devlet kurumlarına olan güvenini sarsabileceği için ciddi bir siyasi risk taşımaktadır.
Uluslararası toplum bu siyasi uğrağı daha büyük bir ciddiyetle ele almalı, durumu sadece anayasa değişikliklerinin teknik meselelerine veya ikili anlaşmazlıklara indirgememelidir. Mevcut kriz yapısal bir karakter kazanmıştır ve doğrudan devletin stratejik yönünü etkilemektedir.

Diplomatik ve siyasi angajmandaki her gecikme, Batı Balkanlar’ın jeopolitik hassasiyeti göz önüne alındığında, bölgesel istikrar için öngörülemeyen sonuçlar doğurabilir. Demokratik standartları garanti altına alacak, Ohrid Anlaşması’nı koruyacak ve Avrupa entegrasyon sürecini muhafaza edecek net ve şeffaf bir uluslararası kararlılığın eksikliği; Kuzey Makedonya’nın tüm bölge için uzun vadeli sonuçları olacak yeni bir siyasi ve kurumsal kriz döngüsüne girme riskini artırmaktadır.

Bu analiz, yerel ve uluslararası kamuoyuna yönelik siyasi ve diplomatik bir uyarı niteliği taşımayı amaçlamakta; Avrupa Parlamentosu’ndaki Haziran tartışmasının parlamenter bir formalite olarak değil, Kuzey Makedonya’nın demokratik, çok etnikli ve Avrupa geleceği için belirleyici bir an olarak görülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Mevcut süreçler aynı siyasi kutuplaşma dinamiği ve dışlayıcı retorikle devam ederse, siyasi izolasyon ve iç kriz riski giderek daha gerçekçi hale gelecek ve sonuçları siyasi söylemin ötesine geçerek devletin kurumsal istikrarını ve toplumsal uyumunu etkileyecektir.

Kuzey Makedonya’daki mevcut siyasi ve kurumsal krize ilişkin söylem, anayasa değişikliklerine ilişkin prosedürel tartışmaları aşmış ve artık devletin tarihi yönelimi ile demokratik, çok etnikli ve Avrupa kimliğini koruma yeteneğine dair temel meseleye dokunmaktadır. Siyasi söylemin tırmanması, Ohrid Anlaşması standartlarının kademeli olarak önemsizleştirilmesi ve uluslararası ortaklarla çatışmacı bir atmosferin yaratılması, sadece Avrupa entegrasyon sürecini değil, aynı zamanda vatandaşların güvenini ve kurumsal uyumu da riske atmaktadır.

Bu nedenle, mevcut dönemeç; izolasyondan kaçınmanın ve ülkenin Avrupa yönelimini korumanın temel bir şartı olarak hükümet basiretini, stratejik vizyonu ve siyasi diyalog kültürüne geri dönüşü gerektirmektedir.
Asıl soru sadece Kuzey Makedonya’nın Avrupa yoluna devam edip etmeyeceği değil, siyasi elitlerinin Avrupa geleceğinin kapsayıcı diyalog, demokratik uzlaşı, birlikte yaşam ve vatandaşlarına karşı tarihi sorumluluk üzerine inşa edildiğini anlayıp anlamayacağıdır. Tarih, geleceğe “kırmızı çizgiler” koyanları değil, krizler ve bölünmeler üzerinde köprüler kurma siyasi cesaretini gösterenleri hatırlayacaktır.
Kaynak: Gazeta Dielli

arnavuthaber #makedonya