Birinci Mecliste Bir Arnavut Vekil

Arnavut Haber Özel
TÜRK-ARNAVUT DOSTLUĞUNUN KÖPRÜ DEVLET ADAMI: RIZA VAMIK URAS

Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna uzanan tarihi kesitte, hem bürokraside hem de diplomaside çok kritik roller oynamış, Arnavut kökenli aydın bir devlet adamı: Rıza Vamık Uras.

I. TBMM döneminde Sinop Milletvekilliği yapan, İstiklal Madalyası sahibi ve Türk-Arnavut ilişkilerinin diplomatik zemin kazanmasında perde arkasındaki en önemli aktörlerden biri olan Rıza Vamık Bey’in hayat hikayesini sizler için derledik.

Doğumu, Kökeni ve Ailesi
Rıza Vamık Bey, 1877 yılında, dönemin en önemli Osmanlı ve Arnavut kültür merkezlerinden biri olan Manastır’da dünyaya geldi. Kökeni, köklü bir Arnavut ailesine dayanmaktadır.
Resmi kayıtlara göre babası, Manastır’ın tanınan şahsiyetlerinden Salih Bey‘dir. Annesi ise Ayşe Şerife Hanım‘dır. Eğitimli ve saygın bir aile ortamında büyümesi, Rıza Vamık Bey’in çok iyi bir eğitim almasını ve genç yaşta devlet kademelerinde yükselmesini sağladı.
Eğitimi ve Erken Dönem Devlet Hizmeti
İlk ve orta öğrenimini Manastır’da tamamladıktan sonra İstanbul’a gelerek dönemin en prestijli eğitim kurumlarından biri olan Mülkiye Mektebi’ne (Siyasal Bilgiler Fakültesi) girdi ve 1898 yılında başarıyla mezun oldu.

Eğitimini tamamladıktan hemen sonra Osmanlı devlet hizmetine giren Rıza Vamık Bey, imparatorluğun farklı bölgelerinde önemli idari görevler üstlendi:

• Maiyet Memurluğu ve Kaymakamlık: Eğitiminin ardından staj niteliğindeki maiyet memurluğunu tamamladı ve ardından Çatalca ile çeşitli ilçelerde kaymakamlık yaptı.
• Mutasarrıflık (Vali Yardımcılığı/Sancak Beyliği): İdari dehası sayesinde kısa sürede yükselerek Gümülcine, Karesi (Balıkesir) ve Sinop mutasarrıflığı görevlerinde bulundu.
  Özellikle Sinop Mutasarrıflığı dönemi, onun halkla kurduğu güçlü bağlar ve Milli Mücadele’ye olan yatkınlığı açısından hayatında bir dönüm noktası oldu.
  Mecliste:
• Mecliste Dahiliye (İçişleri) Encümeni başkanlığı ve sözcülüğü yaptı.
• Yeni kurulan devletin idari yapısının şekillenmesinde kanun tasarıları hazırladı.
• Milli Mücadele’ye sağladığı üstün hizmetlerden dolayı yeşil şeritli İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi.

Milli Mücadele Dönemi ve Başarıları
Mondros Mütarekesi’nin ardından Anadolu’da başlayan bağımsızlık hareketine ilk destek veren bürokratlardan biri oldu. Sinop Müdafaa-i Hukuk Kurusucusudur. Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Ankara’da toplanan ilk meclise katılma kararı aldı.

I. Dönem TBMM Sinop Milletvekilliği
23 Nisan 1920’de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne Sinop Milletvekili (Mebusu) olarak katıldı. Ankara hükümetinin kuruluş aşamasında idari deneyiminden en çok faydalanılan isimlerden biri oldu.

Diplomasi Kariyeri ve Arnavutluk ile İlişkiler
Rıza Vamık Bey’in Türk-Arnavut tarihi için en ikonik yönü, şüphesiz iki ülke arasındaki köprü rolüdür. Manastır doğumlu olması, bölgenin sosyo-kültürel yapısını ve dinamiklerini çok iyi bilmesi sayesinde, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin Balkan politikasında kilit bir isim haline geldi.

Tiran Elçiliği Başkatipliği ve Maslahatgüzarlığı
1923 yılında meclisteki dönemi sona erince hariciye (dışişleri) kadrosuna geçti. Türkiye ile Arnavutluk arasında diplomatik ilişkilerin resmiyet kazandığı ve elçiliklerin açıldığı dönemde Tiran Elçiliği Başkatipliği ve Maslahatgüzarlığı görevine atandı.
Bu dönemde, Türkiye Cumhuriyeti ile Arnavutluk arasındaki dostluk anlaşmalarının zeminini hazırladı. Bölgedeki nüfuzlu çevrelerle kurduğu bağlar, genç Türkiye Cumhuriyeti’nin Tiran’daki diplomatik misyonunu oldukça güçlendirdi. Daha sonra diplomatik kariyerine İtalya’da devam ederek Bari Konsolosluğu görevini yürüttü ve Türkiye’yi yurtdışında başarıyla temsil etti.

Evliliği, Çocukları ve Soyunun Başarıları
Rıza Vamık Bey, Fatma Naime Hanım ile evlenmiş ve bu evlilikten altı çocuk sahibi olmuştur. Aile, sonraki nesillerde Türkiye’nin tıp, spor ve iş dünyasına yön veren çok önemli isimler yetiştirmiştir:

Prof. Dr. Ali Baki Uras (Dr. Ali Uras): Rıza Vamık Bey’in oğludur. Türkiye’nin tıp tarihine geçmiş ünlü bir genel cerrah profesörü olmasının yanı sıra, Galatasaray Spor Kulübü‘nün eski efsane başkanlarından ve Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) eski başkanlarındandır

Emin Uras: Rıza Vamık Bey’in oğludur. Ünlü iş insanı, Marmara Bank ve Bodrum’daki Paramount Otel’in kurucusu olan Atilla Uras‘ın (1937–2018) babasıdır. Dolayısıyla Atilla Uras, Rıza Vamık Bey’in öz torunudur.

Diğer Çocukları: Salih Sami Uras, Hayrünisa Besen, Vehibe Ercan ve Hadiye Demirel’dir.

Ölümü
Hariciye ve mülkiye koridorlarında geçen başarı dolu, saygın bir ömrün ardından Rıza Vamık Uras, 28 Ocak 1946 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Cenazesi, arkasında hem Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesine adanmış bir devlet adamı mirası hem de doğduğu Balkan toprakları ile Türkiye arasında kurulmuş güçlü diplomatik bağlar bırakarak toprağa verildi.
Bugün Rıza Vamık Bey, hem Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu meclisindeki onurlu duruşuyla hem de köklerini unutmayarak Türk-Arnavut dostluğuna harç koyan nitelikli bir diplomat olarak tarihteki yerini korumaktadır.

Arnavut Rıza Vamık beyin Kurucu mecliste yaptığı iki konuşmanın metni.

Arnavut Haber Özel
Marmara Bank’tan Paramount Otel’e: Uras Ailesi ve Atilla Uras’a Yapılan Büyük Haksızlıklar

Rıza Vamık Uras’ın torunu, Türk iş dünyasının tanınan isimlerinden Atilla Uras, ömrünün son döneminde hem kurucusu olduğu Marmara Bank hem de büyük bir vizyonla inşa ettiği Paramount Otel üzerinden organize haksızlıklara ve hukuksuzluklara maruz kalmıştır.
İşte “iflas” ve “tasfiye” kılıfları altında Uras ailesine yönelik gerçekleştirilen o süreçlerin perde arkası:

1. Marmara Bank Oyunu: İflas Bahanesi ve Artan 100 Milyon Dolar

1994 yılındaki ekonomik kriz bahane edilerek Atilla Uras’ın yönetim kurulu başkanı olduğu Marmara Bank’ın bankacılık yetkisi kaldırılmış ve banka tasfiye sürecine sokulmuştur.

• Banka Aslında Batmamıştı: “Battı” denilerek el konulan ve tasfiyesine karar verilen Marmara Bank’ın mal varlıkları ve kalanı nakit parası, bankanın tüm borçlarını, mudilerini ve yükümlülüklerini kuruşu kuruşuna ödemeye fazlasıyla yetti.
• Tasfiye Sonunda Kalan Devasa Servet: Tasfiye süreci tamamlandığında, tüm borçlar ödendikten sonra geriye 100 milyon doların üzerinde net nakit para ve artı değer kaldı. Bu durum, bankanın aslında iflas etmediğini, haksız yere elinden alındığını ve Uras ailesinin finansal gücüne organize bir operasyon düzenlendiğini hukuken kanıtlayan en büyük tarihi vesika oldu.

2. Paramount Otel’e Çöküş Süreci: Siyaset ve Güç Odaklarının Devreye Girmesi

Atilla Uras, banka operasyonunun ardından Bodrum’un en kupon arazilerinden birinde, dünya çapında ses getiren lüks bir turizm kompleksi olan Paramount Otel’i (Golden Savoy) hayata geçirdi. Ancak Atilla Uras’ın yaşlılığı ve sağlığının bozulması fırsat bilinerek, otel üzerinde karanlık bir “çökme” senaryosu devreye sokuldu:

• Siyasi Güç Alan Aktörler: Otel, Atilla Uras henüz hayattayken ve ardından 2018’deki vefat sürecinde, arkasına dönemin nüfuzlu siyasilerini, bürokratlarını ve yargı mensuplarını alan belirli organize yapılar ile sahte iş insanlarının hedefi haline geldi.
• Hukuksuz Sözleşmeler ve Tankla Giriş: Otelin devir ve işletme süreçlerinde Uras ailesine taahhüt edilen ödemeler yapılmadı; sahte senetler ve arkası boş sözleşmelerle tesis adeta gasp edildi. Kamuoyunun yakından takip ettiği üzere, otelin işletmesini ele geçirmek için mafyatik yöntemler kullanıldı, hatta otelin kapısına tank benzeri askeri araçlarla dahi dayanıldı.
• Devlet ve Siyaset Üçgeni: Türkiye’nin gündemini sarsan ifşaatlarla da sabitlendiği üzere; Paramount Otel, hiçbir bedel ödemeyen, siyasilerle doğrudan iş birliği içinde olan ve kara para aklama iddialarıyla anılan yerli ve yabancı suç örgütü bağlantılı şahıslarca adeta mülksüzleştirildi.
  

Sonuç
Marmara Bank’ın haksız tasfiyesinden kalan milyonlarca doların üzerine konulmasıyla başlayan süreç, Atilla Uras’ın ömrünü adadığı Bodrum’daki devasa turizm mirasına, arkasına siyasi güç alan aktörlerce resmen “çökülmesiyle” son buldu. Sinop Müdafaa-i Hukuk Kurucusu, I. Meclis Milletvekili ve İstiklâl Madalyası Sahibi Rıza Vamık Bey’in torunu Atilla Uras ailesinin maruz kaldığı bu süreç, Türk hukuk ve ekonomi tarihine kara birer leke olarak geçmiştir.

arnavuthaber