bornova escort izmir escort escort bodrum bursa escort escort izmir bodrum escort bayan izmir escort escort izmir
REKLAM REKLAM

Balli Kombetar Kahramanı Xhemail Hasa (Xhem Gostivari)

984 defa okundu kategorisinde, 18 Haz 2017 - 19:08 tarihinde yayınlandı
Balli Kombetar Kahramanı Xhemail Hasa (Xhem Gostivari)

Balli Kombetar Kahramanı  (Xhem Gostivari)

Cemail Hasa (Cem Gostivari)

Yazar; Güner EMİNOĞLU

Xhem Gostivari kimdir? Bilmeyenler için Xhemail (Cemail) Hasa’nın kim olduğunu anlatma gereği his ettim. Arnavut tarihinde iz bırakan bu tarihi şahsiyeti sadece okuduklarımdan değil, yakınlarımdan duyduklarımı da siz değerli dostlarla paylaşmak isterim. Çocukluğum Büyük babamın ve Xhem Gostivari’nin evlerinin bahçelerinde oynayarak geçti. Xhem Gostivari Büyük babamın yani annemlerin ilk komşusuydu. Hasa ve Lushi ailelerinin komşu kapıcığı 100 yıldan fazladır açıktır. Xhem Gostivari’nin ilk eşine Nana diyordum. Büyük oğlu Kani(Qani ) ve küçük oğlu Şerafettin Hasa’ya dayı diyordum. Qani dayıyı hiç görmedim. Ben henüz çok küçükken Qani dayı Avustralya’ya yerleşmiş. Bir ki sene önce dayımdan Qani dayı’nın (Qani Hasa) İzmire yerleşmiş olduğunu duydum. Şerafettin dayıyı ise yakın bir zamanda kaybettik. Xhem Gostivari’ye herkes Xhem Gostivari diyor lakin biz Gostivarlılar Xhem Simnica diyoruz çünkü Gostivar’ın Simnica köyünde doğmuştur. Ben ise rahmetli annem gibi Xhemail Aco diyorum. Osmanlının Balkanlardan çekilmesiyle 1912 den itibaren ikinci dünya savaşına kadar Yugoslavya’da Arnavutlar ve Müslüman kesim hem siyasi hemde ekonomik anlamda çok zor bir durum içinde kalmışlardır. Bu zor ekonomik şartlar Xhem Gostivari ailesini de etkilemiştir. Ağır vergiler ise hayatı daha da zor kılmıştır. Bir iddia’ya göre ”Xhemo’nun parası yoksa vergisini ödemek için karısının dimiyalarını satsın” dediği için jandarma memurunu öldürmüştür. Başka bir iddia ise ”Jandarma memuru parkta dinlenen Xhemo’ya tekme attığı için Xhem Hasa jandarma memurunu öldürerek Elbasana kaçmıştır diyor. (Tarihçilerin anlattığına göre ve benin ailemden duyduklarım bir konuda biraz farklı. Xhem Hasa jandarma memurunu kurşunla öldürmüştür diyor tarihçiler lakin bizim bildiğimiz altılık bir demir çubuğunu keserek saçmalar haline getirip jandarı öldürmüştür) Xhem Hasa Elbasan’a 1935 yılında kaçmıştır. 1936-1938 yılları arasında Arnavutluğun güneyini işgal etmek isteyen Yunanlılarla ve siyasi krizin olduğu dönemde Xhem Hasa Yunanlılara karşı savaşmak için iki kardeşi ile birlikte gönüllü katılır. Yunanlılarla savaşta gösterdiği başarıdan dolayı Arnavut ordusu tarafından Yüzbaşı rütbesi verilir.

İkinci dünya savaşı başladığında Xhem Hasa Arnavutluk’da bulunmaktaydı. 6 Nisan 1941 yılında Alman ve İtalya orduları Yugoslavya krallığına savaş açarak, kısa süre içinde 17 nisan 1941 yılında Yugoslavya teslim olur. Arnavut toprakları da faşistlerin esareti altına girer. Alman dışişleri bakanı Fon Ribentrop 2o nisan 1941 yılında İtalya dışişleri bakanı Çano’yu (Ciano) Yugoslavya’yı paylaşmak üzere Viyana’ya davet eder. Görüşmeler 21-24 Nisan 1941 tarihinde Viyana’nın ”İmperial”otelinde yapılır. Bu görüşmede İtalya-Bulgaristan sınır hattı da belirlenir. Viyana anlaşmasıyla Makedonya’nın büyük bir bölümü Bulgaristan’a bırakılır. Kosova’nın büyük bölümü ve Makedonya’da Tetova, Gostivar, Kırçova, Debre, Struga ve Resne’nin bir bölümü İtalya’ya verilir. Viyana anlaşması Bulgarları rahatsız etmiştir. Bulgarlar 1878 Yeşilköy anlaşmasında ki Bulgaristanı, Makedonya’nın tamamını istemişlerdir. Arnavutların yoğun yaşadıkları Üsküp, Kumanova, Preşova, Buyanovac, Kaçanik Bulgaristan’a verilmiş olsa bile Bulgarlar bu kadarıyla yetinmeyip rahatsızlıklarını açıkça beyan etmişlerdir. Xhem Hasa da tam bu dönemde Gostivara geri döner. Gostivar’ın İtalya tarafından işgal edilmesiyle birlikte ilegal örgütlenmelerin kurulması da başlamıştır. Bu ilegal oluşumlarda iki grup öne çıkmaktaydı. Bir grup komunist Sırp ve Makedon’lardan oluşmaktaydı, bu grubu o dönemde henüz çok az sayıda olan Arnavut komünistler de desteklemekteydi. Bunların amacı işgalci İtalya’ya karşı savaşıp komünist bir Yugoslavya’yı oluşturmaktı. İkinci grubu ise Xhem Gostivari önderliğinde hem İtalya işgalcilerine hemde komünistlere karşı savaşan Arnavut savaşçıları oluşturuyordu. Xhemail Hasa, Mefaili i Madh (Büyük Mefail), Mefaili i Vogel (Küçük Mefail), Hamez Rexhepi ( Aslen Luma’lı, Şar dağlarında çifliği olan biri), Aqif Reçani ve diğerlerinin önderliğinde ki Arnavut güçleri ilk kez 1943 yılında ortaya çıkmışlardır.. Xhemail Hasa ilk başlarda çok daha yabani bir yönetim şekli olan Yugoslavya’ya karşı gelebilmek için İtalyan işgalcileri ile birlikte hareket etmiştir. Xhemail Hasa İtalyanların gözetiminde olan Gostivar hapishanesinin başgardiyanı görevine getirilmiştir. Halk arasında gardiyanlık görevi kötü gözle bakılan ve benimsenmeyen olsa bile Xhem Hasa planlarını gerçekleştirmek için bu görevi kabul etmiştir. Xhevat Kallajxhiu ise o dönemde Gostivar’ın başkan yardımcısıydı. Bu ikilinin arası çok iyi olduğu için artık İtalyanlara karşı gelinmesi gerektiğine karar verip harekete geçme konusunda hemfikir olmuşlardır. Böylece Xhem Gostivari, Gostivar hapishanesinin kapılarını açarak tüm siyasi mahkumların kaçmalarını sağlamıştır (bunların birçoğu Xhem Gostivari’nin savaşçıları olmuşlardır). Hapishanenin kapılarını açarak vatanperver diye bilinen Skender Preşova ve birkaç vatansever ile birlikte Llakavica köyüne yakın dostu Loke’nin yanına gider ve bir süre Loke Llakavica Xhem Gostivari ve arkadaşlarının gizlenmesini sağlar (Llakavica köyü Tıp dalında Nobel ödülü almış Ferid Murati’nin babasının da köyüdür) Xhem Gostivari gardiyanlığı döneminde Xhevat Kallajxhiu ile birlikte kurulacak Arnavut birliklerinin nasıl ve kimlerden oluşması gerektiğini defalarca konuşmuşlardır. Halkın güvenini kazanmak için birliklerin içinde kaçakçı ve haydutları kesinlikle barındırmamaları gerektiğini hatta bu konuda birde bildiri yayınlanması gerektiği konusunda anlaşmışlardır. Xhem Gostivari sahneye ilk kez adamlarıyla birlikte Tetova-Gostivar yolunda Riza Shemsiu’nun kullandığı bir aracı durdurmakla başlar. Bu araçta bazı siviller ve İtalyan askerleri bulunuyordu. Xhem Gostivari bu askerlerin silahlarını alarak adını duyurmaya başlar. Xhem Gostivari’nin ortaya çıkması sadece İtalyanları değil komünistleri de aşırı derecede rahatsız etmiştir çünkü Xhem Gostivari’yi tanıyanlar Arnavutluk topraklarının birleşmesi için savaşacağını tahmin edebilmişlerdir. Komünistler Xhem Gostivari’yi engelleyebilmek için tuzak hazırlama hiç vazgeçmemişlerdir. Xhem Gostivari ile görüşmek istediklerini Xhemo’ya haber yollamışlardır. Xhem Gostivari komünistlerle görüşmeyi kabul etmiştir, görüşme Gostivar’ın Vrutok köyünün okulunda gerçekleşmiştir. (Vrutok köyü Vardar nehrinin kaynağının bulunduğu yer) Xhem Gostivari görüşmeye 17 adamıyla birlikte gitmiştir, komünistleri; Svetozar Popovski, Medat Cami, Ashim Qazimi ve Zlate Damjanovski temsil etmiştir. Bu görüşmede bir anlaşmaya varılır; Xhem Simnica Kuru Dağ (Mali i Thate/Suva Gora) tarafında hareket edecek komünistler ise Şar dağlarında.Bu anlaşmanın ömrü çok kısa olmuş çünkü Xhem Gostivari komünistlerin esas niyetlerinin ne olduğunu farkeder ve anlaşmayı bozar. Xhem Gostivari sadece Slav komünistlerle değil Arnavut komünistlerle de arasını bozar. Komünistlerin amaçlarının Arnavut milli çıkarlarıyla uyuşmadığını görür. Xhem Gostivari’nin amacı ise Arnavut topraklarını Arnavutluğa birleştirmektir. Xhem Gostivari Slavlar dahil herkes için adalet ve huzur istiyordu. Genelde Slav köylerini yağmalayan Sherif Zhelina gibi haydutların da cezalandırılmasını ister, nitekim halktan aldığı çok sayıda şikayet yüzünden Zdunje’li Jusuf İmeri’nin öldürülmesi konusunda emir verir.  (Bir Arnavut atasözü şöyle der: Yaban domuzu olmayan orman yoktur. Zhelina Arnavuttur, Zdunje Türktür. Bu haydutların ne oldukları konusunda bir bilgim yok lakin biri Zhelina’lı biri Zdunje’li). 1943 yılının nisan ayının başlarında düzenlenmiş İkinci Prizren Birliği Xhem Gostivari’yi ve Kırçovalı Mefail Shehu’yu kurtarılmış Arnavut topraklarında nizamı korumak için silahlı birliklerin oluşturulması konusunda yetkili kılmıştır. 8 eylül 1943 yılında İtalya kapitülasyonu ilan edilir ve İtalyanların yerini Almanlar alır. Gostivar’ı Almanlardan kurtarmak için komünistler Gostivara girmek isterler lakin bunu ancak Xhem Gostivari ile anlaşarak başarabileceklerini bildikleri için Xhem Gostivari’nin karşısına bu konuyu görüşmesi ve ikna etmesi için Arnavut bir komünist çıkarttılar. Xhemo, Tom Gjelaj (Tome Şumski) ile Gostivarı komünistlerle birlikte kurtarma konusunda Mavrova’da anlaşır lakin bu komünistlerin hazırladıkları bir tuzaktı, komünistler Gostivar’a mümkünse tek başlarına girmek istemişlerdir lakin bunun mümkün olmayacağını anlayınca bu sefer Gostivar’a sağda Yugoslavya bayrağı, solda Arnavut bayrağı ile girileceğini söyleyince Xhem Gostivari Raven köyü yakınlarında Partizan güçleriyle çatışma emrini verir. Partizanların bir bölümünü silahsızlaştırır ve Mavrova’ya doğru geri püskürtür Makedon ve Sırp partizanları Mavrova’da Aqif Reçani komutasında ki Arnavut güçlerine yakalanıp ikinci bir darbe daha almışlardır. Slav partizanlarına karşı çatışma emrini vermiş olsa da Arnavut partizanlarına karşı savaşmak istemez ve savaşmaz. Partizanlar Tetova ve Gostivar’a girilemeyeceğini, Arnavut vatanseverlerin buna izin vermeyeceğini anlayınca partizanlar Kırçova ,Mavrova ve Debre’ye doğru yönelirler. Kırçova’da komunistler partizan olmaları konusunda Arnavutları ikna etme çabalarına girmişlerdir, böylece amaçlarına ulaşabileceklerini düşünmüşlerdir. Lakin Xhem Hasa ve Kırçova’lı Mefail Zayazi Gostivar -Kırçova arasında bulunan Bukovik (Bukoik/Bukoç) dağında 1000 kişilik bir Arnavut gücüyle partizanlara saldırmışlardır, çok sayıda partizan bu savaşta hayatını kaybetmiştir. 2 ekim 1943 yılında Xhem Gostivari ve Zayazlı Mefail Shehu Kırçovayı ele geçirirler. Partizanlar İzvor köyüne doğru kaçmak zorunda kalırlar. Arnavut güçleri partizanlara orda da saldırır. Partizanlar bu sefer Lazaropole’ye yönelirler, Arnavut güçleri ise onları orda da vurur. Arnavut güçleri kısa sürede batı Makedonya’yı tamamen ele geçirmiştir. Partizanlar ise Debre’ye sığınmak zorunda kalmışlardır. Xhemail Hasa partizanlara saldırmanın en büyük sebebi Slav partizanlarının Kırçova bölgesinde sivil halka yaptıkları zulümdür. Xhem Gostivari yönetiminde Arnavut güçleri 28 ekim 1943 tarihinde partizanlara saldırmak için Debre’ye yönelir. Rostuş köyünü ele geçirdikten sonra (Rostuşe Torbeş köyüdür) Xhem Gostivari yönetimindeki Arnavut güçlerine karşı Kırçovayı tekrar ele geçirmek için Slav partizanlarının yardımına 120 adamıyla gelen Haxhi Lleshi saldırır. Bu çatışma 24 saat sürer ve Haxhi Lleshi Debre’ye çekilmek zorunda kalır. Xhem Gostivari yönetiminde Arnavut güçleri Debre şehrini ele geçirmek için saldırır, bu çatışma tam 4 gün sürer. Partizanlar Debre’yi koruyabilmeyi başarırlar. Partizan birlikleri Arnavut komunistlerin de desteği ile Kırçova’yı tekrar ele geçirirler. Partizanlar Kırçova’yı ele geçirdikten sonra 6 Kasım 1943 tarihinde Gostivar’a yönelilrler. Xhem Hasa ve Mefail Shehu yönetiminde Arnavut güçleri Gostivarı korumak ve Kırçovayı tekrar ele geçirmek için Bukovik dağında partizanlara karşı tekrar çatışmaya girerler ve Kırçovayı ele geçirmeyi başarırlar. Bu savaşta partizanların komutanı Arnavutluk kökenli Tom Gjelaj (Tome Şumski) hayatını kaybeder (İddialara göre sırtından vurulmuş, muhtemelen Slav partizanları ilerde başlarına bela olur gerekçesiyle öldürmüş olabilirler) 6 Aralık 1943 tarihinde Xhem Gostivari yönetiminde Arnavut güçleri I.Makedonya-Kosova partizan tugayı ile karşı karşıya gelirler, bu tugay Arnavut güçlerince Yunanıstan’a çekilmek mecburiyetinde bırakılır. Xhem Gostivari hiçbir zaman kardeş kanının dökülmesinden yana olmamıştır. Debre’yi ele geçirmemesinin sebebi de budur, kardeş kanının dökülmemesi için çok fazla çaba göstermiştir. Slav komünistleri ise Xhem Gostivari’yi ortadan kaldırmak için sinsice planlar yapmışlardır çünkü Xhemail Hasa onlar için batı Makedonya’da hüküm sürebilmeleri için en büyük engeldi. Xhemail Hasa’nın ideali ise Slav partizanlarının zulmünden halkını korumak ve bu bölgeyi Arnavutluğa birleştirmekti. Gostivar ve diğer şehirlerin Yugoslav partizanları tarafından ele geçirlilmesi, Xhemail Hasa’nın ölü olarak yakalanması ancak Almanların Makedonyadan ve Yugoslavya’nın diğer bölgelerinden çekilmesiyle olmuştur. Almanların Yugoslavya dan çekilmesiyle birlikte Sırbistan, Doğu Makedonya ve Arnavutluk’tan gelen çok sayıda partizan güçleriyle başarılmıştır. Xhem Gostivari’nin son savaşı Gostivar köyü Doberdoll da olmuştur. Xhemo’nun artık sadece 150 savaşçısı kalmıştır lakin Doberdoll köyünde ki çatışmada partizanlara çok ağır darbe vurarak savaşçılarıyla birlikte kaçmayı başarabilmiştir.

Patizanlar 16 kasımda Kırçova’yı ele geçirdiler, iki gün sonra 18 kasım’da IV.Arnavut partizan tugayı komutanı Nafi Sylejmani beyaz at üstünde Arnavut partizanlarıyla birlikte Gostivara girmişlerdir. Bu da Balli Kombetar’ın sonu olmuştur. IV.Arnavut partizan tugayı çok kısa bir süre Gostivar’da kalabilmiştir. Makedon Ana Karargahı’nın emriyle IV.Arnavut tugayının Gostivar’dan Çayle köyüne çekilmesi emri verilmiştir ve yerini I. ve XV. Makedon tugaylarının yerleşmesi kararı alınmıştır. IV.Arnavut partizan tugayına Ballistlerden ve çetniklerden sahayı temizleme görevi verilmiştir. Ballistler sahadan temizlenirken çetniklerin çetnik şapkaları çıkartılıp partizan şapkası taktırılmıştır. IV.Arnavut partizan tugayı Üsküpe ve Üsküp Karadağına doğru Molla İdris Seferi gibi vatanseverleri ortadan kaldırmak ve sahayı temizleme görevine giderken Tetova’da Arnavut komünistler idareyi kurmuşlardı lakin artık IV.Arnavut Partizan tugayı Üsküp’e ulaşmıştı. Tetova’da Arnavut komunist idarecileri koruyacak kimse kalmamıştı. Tetova’nın komünist Arnavut yönetimi Makedon Ana Karargahının emriyle tutuklanıp Tetova Monopol binasına hapsedilmişlerdir. Çetnik şapkasını çıkartıp Partizan şapkası takan Çetnik Boris’in adamları artık patizan görünümünde Tetova Monopol Binasında Arnavutları, Türkleri ve Komünist Arnavutları sessizce hançerleyerek katletmekteydi. (En az 4000 kişinin katledildiği söylenen Tetova Monopol Binası katliamı ayrıca ele alınması gereken bir konu)

Xhem Gostivari’nin ”VRACA” operasyonuyla ölü olarak ele geçirilmesi: Xhem Gostivari ikinci eşi Gjurgjevisht köyünden Nesfiye’yi kaçırararak almıştır. Bu da Nesfiye’nin abisi Remzi Gjurgjevishti’yi ve diğer akrabalarını çok rahatsız etmiştir çünkü o dönemde bir kız kocaya kaçtığında ailenin yüzüne sürülmüş leke olarak görülmüştür. Daha sonra barış olmuş olsa da Nesfiye’nin abisi ve yeğenleri Xhem Gostivari’nin yanında savaşmış olsalar da Yugoslavya haber alma teşkilatı UDB ve OZNA bu durumu iyi bilmektedir ve eşelemek gerektiğini düşünmüşlerdir. Böylece Xhem Gostivari’inin ortadan kaldırılması konusunda Goryan Kapetanlarının kullanılması gerektiği fikri doğmuştur ve uzun zaman bunun üzerine planlar yapılmıştır. Remzi Gjurgjevishti ve diğer kapetanlara NAMUS MESELESİ üzerine baskı yapılmıştır. Nesviye’nin kardeşi Remzi, akrabaları ve yeğenleri Nazif, Ali, Dulla ve Rıza Xhem Gostivari’yi ortadan kaldıracak görevi kabul etmişlerdir. Bu kalleşlere iyi de bir hayat vaadedilmiştir. UDB ajanları Xhemo’nun pekmezli petla böreğini sevdini de öğrenmişlerdi ve Xhem Gostivari’ye özel olarak petla hazırlatıldı, pekmezin içine de çok etkili zehir eklenmiştir. Remzi, Nazif, Ali, Dulla ve Rıza zehirli pekmezle petlaları alıp Xhem Gostivari’nin 2. eşi Nesfiye ile birlikte gizlendiği Şar dağlarının VRACA BOĞAZINDA ,PAPAZ ÇAYIRI yakınlarında ki ki mağaraya gidip Xhem Gostivariye dostça görünüp zehirli pekmezi yedirmeyi başarmışlardır. Xhemo’nun öldüğünden de emin olduklarında karısının yeğeni Nazif Xhem Gostivari’nin kafasını kesip Gostivar’da UDB ajanlarına teslim etmişlerdir. Goryan Kapetanları ödül ve iyi bir hayat beklerlerken Rıza dışında UDB temizlemiştir. Not: Xhemail Hasa’nın yanında ve savaşlarında Gostivarlı Türkler de olmuştur. Rahmetli büyük babamın anlattığına göre Xhem Gostivari’nin en büyük sırdaşı ve korumalığını yapan Abdürahman Kulak’tı. Kulak’lar Gostivar’ın Türk ailelerindendir. Gostivarlı Arnavutlar, Türkler hatta Torbeşler Xhem Gostivari’nin yanında olmuşlardır çünkü hüküm sürdüğü o kısa sürede bile olsa Sırp okullarında Hristiyan dinini öğrenmeye ve haç hareketi yapmak zorunda kalmamışlardı. Xhemail acom onlar için bir umuttu. Arnavutluk’da Balli Kombetar yönetimi Xhem Gostivari Arnavutluğun doğusunu kurtarmıştır haberleri yapmıştır. Sosyalist Yugoslavya’nın dağılmasından sonra Xhem Gostivari’nin oğlu Şerafettin Hasa babasının şar dağlarında ki mezarını alıp doğduğu köy Simnica’ya taşımıştır.

Yazar; Güner EMİNOĞLU

Kaynak:ballikombtar.org,
http://pashtriku.org/?kat=64&shkrimi=3303
http://arkiva.tetovasot.com/2016/08/si-ndodhi-likuidimi-i-xheme-gostivarit-nafi-cegrani/

Haber Editörü : Tüm Yazıları
www.arnavuthaber.com Türkiye Arnavutlarına Yönelik Bağımsız İmece İnternet Yayınıdır
Yorum Yaz